Cà phê tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trụ cột xuất khẩu nông sản lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 6 tỷ USD chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026. Trong bối cảnh chu kỳ thị trường toàn cầu có nhiều biến động về giá và cơ cấu tiêu dùng, các doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn đang tìm cách tái định hình chuỗi giá trị bằng việc mở rộng diện tích và đa dạng hóa bộ giống cây trồng.

Dấu ấn vùng nguyên liệu mới trên cao nguyên Bolaven

Theo kết quả khảo sát thực địa từ ngày 12 đến 15/8/2026 của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai đang triển khai đồng loạt các diện tích cà phê tại Gia Lai, Champasak và Attapeu của Lào, cùng Stung Treng của Campuchia. Điểm tựa quan trọng trong chiến lược này nằm ở cao nguyên Bolaven thuộc huyện Paksong, tỉnh Champasak, nơi có độ cao từ 1.000 đến 1.350 m so với mực nước biển.

Vùng đất này sở hữu tầng đất đỏ bazan màu mỡ, lượng mưa dồi dào từ 2.000 đến 3.500 mm mỗi năm cùng nền nhiệt mát mẻ dao động trong khoảng 20 đến 25 độ C. Đây là những chỉ số sinh thái lý tưởng để phát triển các giống cà phê Arabica chất lượng cao, phân khúc vốn đòi hỏi điều kiện thổ nhưỡng khắt khe hơn nhiều so với Robusta truyền thống.

Tại Bolaven, các vườn Arabica được xuống giống từ tháng 4/2025 theo cả hình thức chuyên canh và xen canh với sầu riêng, chuối cùng mắc ca. Sau hơn một năm sinh trưởng, cây đã đạt chiều cao trung bình từ 80 đến 100 cm với 12 đến 15 cặp cành cấp một. Dù khoảng 15% đến 20% số cây bắt đầu cho quả bói trong vụ mùa 2026, sản lượng thực tế vẫn chưa đáng kể do vườn cây đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản.

Tương tự, các diện tích Arabica trồng từ tháng 5/2025 tại Gia Lai dưới tán cao su cũng cho các chỉ số phát triển tương đương. Dự báo kỹ thuật chỉ ra rằng vào cuối năm 2026, cây có thể đạt 17 cặp cành và khoảng 10 đốt mang quả trên mỗi cành. Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên ước tính năng suất lý thuyết có thể đạt 7,2 kg quả tươi mỗi cây trong vụ thu hoạch năm 2027. Tuy nhiên, đây mới chỉ là dự báo kỹ thuật dựa trên khả năng phân cành và đóng đốt, sản lượng thực tế còn phụ thuộc chặt chẽ vào thời tiết và quy trình chăm sóc khi cây bước vào chu kỳ kinh doanh.

Bản đồ 20.000 ha xuyên biên giới và đa dạng hóa giống cây

Bên cạnh dòng Arabica chủ lực tại các vùng cao, Hoàng Anh Gia Lai còn thử nghiệm mở rộng các giống khác tại vùng trũng hơn. Tại Stung Treng thuộc Campuchia, doanh nghiệp đã trồng Robusta từ tháng 10/2025 và đưa giống Liberica vào canh tác từ giữa năm 2026. Sự phân bổ này cho thấy tính toán khai thác tối đa biên độ thích nghi sinh thái của từng chủng loại cà phê trên quỹ đất sẵn có tại ngã ba Đông Dương.

Theo lộ trình đã công bố, tập đoàn dự kiến hoàn thiện vùng nguyên liệu lên tới 20.000 ha cà phê tại ba nước vào năm 2028. Sau khi hoàn tất 3.000 ha ban đầu trong năm 2025 và triển khai tiếp 7.000 ha trong năm 2026, doanh nghiệp đặt mục tiêu nâng thêm 5.000 ha mỗi năm trong hai năm kế tiếp. Quy mô này biến cà phê thành một trong những mũi nhọn mới bên cạnh chuối và sầu riêng, giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro mùa vụ.

Động thái mở rộng vùng trồng diễn ra giữa bối cảnh ngành xuất khẩu cà phê Việt Nam đang đối diện với những chuyển dịch rõ nét. Số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam ghi nhận trong 8 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu khoảng 1,33 triệu tấn cà phê với giá trị 6 tỷ USD. Dù sản lượng xuất khẩu tăng gần 14%, tổng kim ngạch lại giảm khoảng 9% so với cùng kỳ năm trước do giá bán bình quân trên thị trường quốc tế hạ nhiệt.

Riêng trong tháng 8/2026, lượng hàng xuất khẩu đạt khoảng 128.000 tấn, thu về 572 triệu USD. Điểm sáng là sức mua tại các thị trường trọng điểm như Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ vẫn duy trì đà tăng trưởng về khối lượng. Cụ thể, lượng hàng sang thị trường Hoa Kỳ trong 8 tháng tăng 46% về lượng và tăng 14% về giá trị, đạt mốc 408 triệu USD. Nhu cầu ổn định từ các thị trường cao cấp cho thấy việc dịch chuyển sang các giống cà phê có giá trị cao như Arabica là một hướng đi phù hợp, song bài toán bền vững vẫn nằm ở năng lực tối ưu chi phí canh tác và chế biến sâu sau thu hoạch.