Động lực mới từ những ngành hàng chủ lực

Trong bức tranh kinh tế của ngành nông, lâm, thủy sản 8 tháng đầu năm 2026, những con số tăng trưởng phản ánh nỗ lực phục hồi và tư duy thích ứng linh hoạt. Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 8/2026, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 6,47 tỷ USD. Dù chững lại nhẹ so với tháng trước, mức tăng trưởng 3,6% so với cùng kỳ năm 2025 vẫn là bước đệm vững chắc. Lũy kế qua 8 tháng, toàn ngành thu về gần 49,31 tỷ USD, đánh dấu mức tăng trưởng 7% so với cùng kỳ năm trước. Thành quả này khẳng định vị thế của nông, lâm, thủy sản như một trong những trụ cột chiến lược quan trọng trong kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước.

Sự bứt phá của tổng kim ngạch có sự đóng góp trực tiếp từ các nhóm hàng chủ lực, đặc biệt là rau quả và thủy sản. Ngành rau quả tiếp tục tỏa sáng với kim ngạch tháng 8 ước đạt 1,24 tỷ USD, nâng tổng giá trị 8 tháng lên 6,02 tỷ USD, tăng trưởng mạnh mẽ 24,9%. Bên cạnh thị trường truyền thống Trung Quốc chiếm 58,9% thị phần, các doanh nghiệp đã khai thác hiệu quả các thị trường tiềm năng như Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Trong khi đó, ngành thủy sản duy trì đà tăng trưởng tích cực với kim ngạch 8 tháng đạt 7,94 tỷ USD, tăng 10,9%. Sức hút từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản tiếp tục là động lực cốt lõi giúp ngư dân và doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất.

Không dừng lại ở những con số truyền thống, điểm nhấn đáng chú ý là sự vươn lên của các lĩnh vực ngách và sản phẩm có hàm lượng giá trị cao. Dưới góc nhìn chuyên môn từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sầu riêng tiếp tục được khẳng định là ngành hàng mang lại giá trị kinh tế lớn với tiềm năng xuất khẩu rộng mở. Cụ thể, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu riêng đạt khoảng 1,47 tỷ USD, tăng trưởng 44,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, thị trường Trung Quốc đóng vai trò chủ đạo khi chiếm trên 95% thị phần, đạt khoảng 1,38 tỷ USD (tăng 49,6%).

Bên cạnh thị trường tỷ dân, nỗ lực đa dạng hóa của ngành nông nghiệp đang mang lại quả ngọt khi mở rộng mạng lưới xuất khẩu sầu riêng tới hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đáng chú ý, việc Ấn Độ chính thức cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi từ tháng 7/2026 đã mở ra dư địa tăng trưởng mới, giúp giảm bớt sự phụ thuộc. Cùng với sầu riêng, các sản phẩm chăn nuôi ghi nhận bước tiến ngoạn mục với mức tăng trưởng 30%, đạt 511,9 triệu USD trong 8 tháng. Sự bùng nổ của sữa, sản phẩm sữa cùng thịt và phụ phẩm sau giết mổ minh chứng cho năng lực kiểm soát chất lượng, đáp ứng tốt các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Sức ép gia tăng trên đường đua xuất khẩu

Bên cạnh những gam màu sáng từ rau quả, thủy sản hay chăn nuôi, bức tranh xuất khẩu 8 tháng đầu năm 2026 cũng bộc lộ không ít gam màu trầm đòi hỏi sự nhìn nhận thấu đáo. Sự tăng trưởng của toàn ngành thực tế chưa thực sự đồng đều, khi một số mặt hàng nông sản chủ lực từng là thế mạnh lại đang chịu áp lực giảm sút rõ rệt về giá trị. Đơn cử như ngành cà phê, dù khối lượng xuất khẩu trong 8 tháng đạt khoảng 1,3 triệu tấn, tăng 13,1%, nhưng tổng kim ngạch thu về lại sụt giảm 9,1%, dừng lại ở mức 6 tỷ USD. Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc giá xuất khẩu bình quân sụt giảm mạnh tới 19,7%, rơi xuống ngưỡng khoảng 4.538 USD/tấn, đặt ra thách thức lớn về bài toán biên độ lợi nhuận.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại mặt hàng gạo và cao su, nơi sức ép từ thị trường quốc tế khiến cả lượng và giá trị xuất khẩu đều đối mặt với nhiều khó khăn. Trong 8 tháng, xuất khẩu gạo đạt khoảng 6 triệu tấn với trị giá 2,86 tỷ USD, giảm 6,3% về lượng và 11,9% về giá trị, với giá bình quân giảm 6% xuống còn 480,9 USD/tấn. Mặc dù Philippines vẫn duy trì vị thế là thị trường tiêu thụ lớn nhất chiếm 43,2% thị phần, áp lực chung về nguồn cung và sự cạnh tranh vẫn hiện hữu. Tương tự, mặt hàng cao su ghi nhận khối lượng đạt 936,1 nghìn tấn với trị giá 1,86 tỷ USD, giảm 16,1% về lượng và 6,2% về giá trị, dù giá xuất khẩu bình quân có nhích lên được 1.986 USD/tấn.

Trước những diễn biến phức tạp và sự phân hóa sâu sắc giữa các ngành hàng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra những nhận định mang tính định hướng chiến lược. Cơ quan quản lý đánh giá rằng kết quả xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm đã thể hiện rõ sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm sản phẩm. Trong khi một số mặt hàng gia tăng được giá trị nhờ cải thiện tốt sản lượng hoặc nắm bắt kịp thời nhu cầu thị trường, thì những mặt hàng truyền thống như cà phê, gạo hay cao su lại chịu tác động bất lợi từ biến động giá bán và sự suy giảm về lượng. Điều này phản ánh thực tế rằng quy mô lớn chưa đồng nghĩa với sự bền vững nếu dư địa tăng trưởng vẫn phụ thuộc nhiều vào yếu tố thô.

Từ thực tiễn đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh rằng bên cạnh nhiệm vụ duy trì và mở rộng không gian thị trường, công tác nâng cao giá trị gia tăng chính là chìa khóa then chốt. Ngành nông nghiệp cần đẩy mạnh kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ khâu canh tác, chế biến đến khâu vận chuyển, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu của từng thị trường đối tác. Chỉ khi giải quyết trọn vẹn bài toán chất lượng và xây dựng được chuỗi giá trị nông sản gắn liền với thương hiệu mạnh, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam mới có thể vượt qua mốc 50 tỷ USD một cách vững chắc, tạo đà bứt phá toàn diện trong những tháng cuối năm.