Theo ước tính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 9 tháng đầu năm đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước. Các nhóm nông sản, lâm sản và thủy sản tiếp tục giữ vai trò chủ lực, giúp toàn ngành đạt thặng dư thương mại khoảng 16,9 tỷ USD.

Với mục tiêu xuất khẩu vượt 74 tỷ USD trong cả năm, ngành nông nghiệp cần mang về thêm gần 18 tỷ USD trong quý IV, tương đương bình quân khoảng 6 tỷ USD mỗi tháng. Đây được xem là giai đoạn quyết định để hoàn thành kế hoạch đã đề ra.

Trong bối cảnh đó, rau quả, đặc biệt là sầu riêng, được kỳ vọng đóng góp đáng kể vào tăng trưởng xuất khẩu. Tháng 10 là thời điểm sầu riêng tại khu vực Tây Nguyên bước vào chính vụ, trong khi mùa thu hoạch sầu riêng vào mùa hè của Thái Lan đã khép lại. Đây là điều kiện thuận lợi để sầu riêng Việt Nam gia tăng nguồn cung và tận dụng cơ hội tại các thị trường tiêu thụ lớn.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm 2026 có thể đạt khoảng 4,5 tỷ USD nếu tốc độ tăng trưởng hiện tại được duy trì. Cùng với đó, toàn ngành rau quả có khả năng hướng tới mục tiêu 10 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo ông Nguyên, tăng trưởng xuất khẩu cần đi đôi với việc kiểm soát chất lượng, minh bạch nguồn gốc sản phẩm và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Đây là những yếu tố quan trọng để duy trì sức cạnh tranh và phát triển thị trường trong dài hạn.

Trung Quốc hiện vẫn là đầu ra lớn nhất của sầu riêng Việt Nam. Dù vậy, áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng khi Thái Lan, Malaysia và Philippines tiếp tục đẩy mạnh nguồn cung. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đang phát triển diện tích trồng sầu riêng trong nước, có thể tác động đến nhu cầu nhập khẩu trong tương lai.

Ông Nguyên cho rằng giá sầu riêng trong thời gian tới khó có khả năng tăng mạnh, mà nhiều khả năng duy trì ở mức ổn định hoặc giảm. Trước triển vọng này, các doanh nghiệp và người trồng cần chú trọng tiết giảm chi phí sản xuất, cải thiện năng suất và bảo đảm chất lượng đồng đều thay vì chỉ tập trung mở rộng sản lượng.

Một trong những hướng đi được khuyến khích là phát triển các sản phẩm chế biến như sầu riêng đông lạnh, sấy khô và những mặt hàng có giá trị gia tăng cao. Việc giảm phụ thuộc vào tiêu thụ quả tươi không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản mà còn tạo điều kiện tiếp cận các thị trường ở xa, trong đó có Ấn Độ, châu Âu và Mỹ.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group, cho biết mở rộng thị trường xuất khẩu đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư đồng bộ hơn vào vùng nguyên liệu, hệ thống bảo quản, đóng gói và công nghệ xử lý sau thu hoạch.

Thực tế, để đưa bưởi da xanh vào thị trường Australia, doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ nhiều khâu, từ quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến sơ chế và đóng gói. Điều này cho thấy việc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật là điều kiện cần thiết để nông sản Việt Nam tiếp cận những thị trường có tiêu chuẩn cao.

Thủy sản đối mặt nguy cơ chững lại trong quý IV

Bên cạnh rau quả, thủy sản tiếp tục là nhóm hàng đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), giá trị xuất khẩu thủy sản trong 9 tháng đạt hơn 9,1 tỷ USD, tăng trên 11% so với cùng kỳ.

Tôm vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, theo sau là cá tra, cá ngừ và các nhóm hải sản khác. Xét về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) ghi nhận mức tăng trưởng nổi bật, trong khi hoạt động xuất khẩu sang Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản có dấu hiệu chậm lại.

VASEP dự báo kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả năm có thể đạt khoảng 12 tỷ USD. Tuy nhiên, kết quả trong quý IV được dự báo khó duy trì ở mức cao như quý III.

Nguyên nhân một phần đến từ việc nhiều đơn hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng dịp cuối năm đã được các đối tác nhập khẩu và giao hàng từ sớm. Khi lượng hàng dự trữ đã được bổ sung, nhu cầu đặt thêm đơn hàng trong những tháng cuối năm có thể giảm, tạo áp lực lên hoạt động xuất khẩu.

Tại cuộc họp về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách tiếp cận thị trường. Theo đó, ngành nông nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm cơ hội mở cửa mà cần bảo đảm sản phẩm có thể tiếp cận, thâm nhập và duy trì chỗ đứng tại thị trường xuất khẩu.

Trong quý IV, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tập trung giữ vững đà xuất khẩu của ba nhóm hàng chủ lực gồm gỗ, thủy sản và rau quả. Đồng thời, cơ quan quản lý sẽ tìm giải pháp tháo gỡ những vướng mắc đang khiến một số mặt hàng chưa đạt kế hoạch, qua đó tạo thêm dư địa tăng trưởng cho toàn ngành trong những tháng cuối năm.