Nghịch lý sản lượng giảm sâu và sức ép thị trường

Năm 2026, toàn tỉnh Bắc Ninh canh tác hơn 29.800 ha vải thiều. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết không thuận lợi trong giai đoạn phân hóa mầm hoa đã khiến tỷ lệ đậu quả thấp hơn hẳn các năm trước. Vì vậy, sản lượng toàn tỉnh dự kiến chỉ đạt 125.000 tấn, tương đương khoảng 60,9% so với năm 2025. Đây là thách thức lớn đối với bà con nông dân khi phải đối diện với một mùa vụ giảm mạnh về sản lượng.

Ông Ngô Văn Hùng, một hộ dân nổi tiếng có vườn vải đẹp tại phường Chũ, chia sẻ về thực tế này. Gia đình ông năm nay trồng hơn 2 ha vải nhưng sản lượng ước đạt khoảng 10 tấn, giảm một nửa so với mọi năm. Dù vậy, ông vẫn bày tỏ sự lạc quan khi chất lượng quả được giữ vững. Nhờ kinh nghiệm canh tác nhiều năm và áp dụng khoa học kỹ thuật, những vườn vải của gia đình ông vẫn đỏ hồng, căng chín, đạt mẫu mã đẹp, sạch và đồng đều.

Tương tự, ông Lý Văn Trí, nông dân tại thôn Chay, xã Lục Ngạn, cũng xác nhận sản lượng chỉ còn khoảng 5 tấn/ha, giảm một nửa so với mức trung bình 12 đến 14 tấn của các năm trước. Dù vậy, ông cho biết bản thân không quá lo lắng, bởi giá bán hiện tại đã phần nào bù đắp sự thiếu hụt về sản lượng. Ông cho biết thêm, giá vải bán tại vườn hiện duy trì ở mức cao, với loại đẹp đạt gần 80.000 đồng/kg, thấp nhất cũng khoảng 60.000 đồng/kg.

Theo ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh, bức tranh kinh tế vải thiều năm nay thể hiện rõ nét câu chuyện “mất mùa được giá”. Đến giữa tháng 6 năm 2026, doanh thu từ vải thiều toàn tỉnh đã ước đạt khoảng 3.665 tỷ đồng, tương đương gần 99% tổng doanh thu cả vụ của năm 2025. Con số này khẳng định rằng việc sản lượng giảm không đồng nghĩa với giá trị kinh tế đi xuống, mà ngược lại, thị trường đang đón nhận tích cực nhờ chất lượng vượt trội.

Các doanh nghiệp và thương lái cũng chia sẻ áp lực về nguồn cung không dồi dào như những năm trước. Chị Hà Thị Nga, một thương lái chuyên cung ứng vải phục vụ xuất khẩu, nhận định rằng các loại vải đẹp luôn được thị trường săn đón gắt gao. Theo chị, nếu như năm 2025 chị có thể tiêu thụ gần 500 tấn vải thì dự kiến năm nay sản lượng chỉ đạt từ 200 đến 300 tấn do nguồn hàng ít hơn.

Sự suy giảm về sản lượng còn tạo ra sức ép lớn đối với công tác tiêu thụ tươi trong thời gian ngắn, bởi vụ thu hoạch chỉ kéo dài khoảng 45 ngày. Trong bối cảnh đó, việc quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói càng được tăng cường, giúp Bắc Ninh đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe nhất. Đây được xem là bước đi đúng đắn giúp thương hiệu vải thiều giữ vững vị thế trên bản đồ nông sản Việt Nam và quốc tế, dù thiên nhiên không còn ưu ái như trước.

Công nghệ cùng du lịch nâng cao giá trị quả vải

Để vượt qua khó khăn về sản lượng, tỉnh Bắc Ninh đã quyết liệt triển khai chiến lược nâng cao giá trị kinh tế thông qua chuyển đổi số và phát triển du lịch. Đáng chú ý, việc áp dụng công nghệ blockchain đang tạo ra cú hích lớn cho thương hiệu vải thiều. Ông Vũ Văn Mến, hộ nông dân đầu tiên tại tỉnh áp dụng công nghệ này cho 1,5 ha vải hữu cơ, cho biết ông không còn ghi chép sổ tay như trước mà thay vào đó sử dụng điện thoại để quét mã trên từng chùm vải.

Theo ông Vũ Văn Mến, mỗi quả vải nhà ông hiện nay đều có một “hộ chiếu” riêng. Khi người mua quét mã sẽ thấy toàn bộ thông tin từ ngày bón phân, loại thuốc sinh học sử dụng đến thời gian thu hoạch. Chính nhờ minh bạch hóa quy trình, doanh nghiệp xuất khẩu đã chủ động tìm đến ký kết với mức giá cao hơn 20% so với hàng thông thường. Đây là yếu tố then chốt giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận những thị trường khắt khe như Nhật Bản, Mỹ hay EU.

Song song với đó, việc gắn sản xuất vải với du lịch đang trở thành hướng đi đầy triển vọng. Hiện toàn tỉnh có 143 vườn vải đẹp được định vị trên Google Maps, tạo điều kiện thuận lợi để du khách tìm đến trải nghiệm. Anh Trần Văn Hải, một hướng dẫn viên kiêm nông dân trồng vải, chia sẻ rằng du khách đến đây không chỉ để mua quả mà còn muốn nghe câu chuyện về cây vải, xem cách chăm sóc và tự tay thu hoạch.

Theo anh Trần Văn Hải, trải nghiệm du lịch giúp người dân bán được giá tốt hơn và đồng thời có thêm nguồn thu từ các dịch vụ đi kèm. Các hoạt động như giải chạy việt dã tại xã Phúc Hòa hay các chương trình livestream bán hàng cùng cầu thủ nổi tiếng đã tạo nên hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Chỉ trong một giờ đồng hồ, các phiên livestream đã chốt được gần 50 tấn vải, góp phần đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng trên toàn quốc.

Vai trò của các doanh nghiệp chế biến cũng được xác định là điểm sáng quan trọng. Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công ty Vifoco, nhận định rằng chế biến sâu giúp giá trị sản phẩm tăng từ 30 đến 50%. Công ty hiện tập trung cải tiến dây chuyền để giữ nguyên hương vị đặc trưng của quả vải, đồng thời ký kết hợp đồng dài hạn với nông dân tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình VietGAP và GlobalGAP.

Những nỗ lực này đã mang lại kết quả ấn tượng khi tổng sản lượng tiêu thụ đạt hơn 107.000 tấn. Không chỉ chinh phục thị trường trong nước với 77.000 tấn, vải thiều còn được xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Canada và EU. Tổng doanh thu toàn vụ ước đạt gần 6.000 tỷ đồng, tăng 158% so với năm 2025. Từ một loại nông sản phụ thuộc vào thời tiết, quả vải Bắc Ninh đã chuyển mình mạnh mẽ sang tư duy kinh tế thương hiệu, trở thành sản phẩm vừa mang giá trị kinh tế, vừa mang dấu ấn văn hóa và du lịch đầy tự hào.