Tự chủ không chỉ là bài toán tài chính

Tại phiên thảo luận “Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số” do Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 chiều 20/6, nhiều ý kiến cho rằng báo chí đang đối mặt với những thách thức có tính nền tảng về phương thức tồn tại và phát triển.

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Nguyễn Quang Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông (VNA Media), cho biết quá trình tái cơ cấu hoạt động truyền hình của Thông tấn xã Việt Nam và chuyển đổi sang mô hình nội dung số đa nền tảng đang tạo ra nhiều yêu cầu mới.

Thành lập từ tháng 4/2025, VNA Media hiện có 124 nhân sự với 5 phòng chức năng, đảm nhận nhiều nhiệm vụ từ sản xuất video tin nguồn, thông tin đa phương tiện, phát hành, truyền thông đến tổ chức sự kiện. Đơn vị đồng thời xây dựng hệ sinh thái phân phối riêng với hơn 2,14 triệu người theo dõi trên YouTube, hơn 3 triệu người theo dõi trên TikTok và hơn 750 nghìn người theo dõi trên Facebook.

Tuy nhiên, bên cạnh lợi thế về thương hiệu, mạng lưới cơ quan thường trú trong và ngoài nước cùng đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm, việc chuyển đổi từ truyền hình truyền thống sang nội dung số vẫn đặt ra nhiều thách thức trong tìm kiếm nguồn thu và khai thác hiệu quả công chúng trên nền tảng số.

Tại Hải Phòng, sau quá trình hợp nhất, Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng hiện vận hành đồng thời bốn loại hình báo chí gồm báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình với hơn 430 cán bộ, viên chức và người lao động.

Theo Giám đốc Phạm Văn Tuấn, khó khăn lớn hiện nay là xây dựng cơ chế quản trị và tài chính thống nhất sau hợp nhất. Sự khác biệt về mô hình hoạt động, phương thức vận hành, văn hóa làm việc cũng như cơ chế thu nhập giữa các đơn vị trước đây đang đặt ra yêu cầu tạo sự đồng thuận trong toàn cơ quan.

Áp lực càng lớn hơn khi nguồn thu quảng cáo và dịch vụ truyền thông có xu hướng giảm trong khi chi phí vận hành vẫn ở mức cao, đặc biệt là chi phí nhân sự, khiến dư địa cho đầu tư công nghệ và chuyển đổi số bị thu hẹp.

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam, tự chủ chiến lược không dừng ở tự chủ tài chính mà trước hết phải là tự chủ về tư tưởng, nội dung và khả năng kiến tạo niềm tin công chúng.

Làm chủ nội dung, dữ liệu và con người

Bên cạnh những sức ép hiện hữu, quá trình chuyển đổi số cũng mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí tái cấu trúc hoạt động và tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.

Từ thực tiễn tại Hải Phòng, đồng chí Phạm Văn Tuấn cho rằng nguồn đặt hàng từ ngân sách nhà nước vẫn giữ vai trò là một trong những trụ cột quan trọng đối với hoạt động của báo chí địa phương. Đồng thời, việc xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật phù hợp với sản xuất báo chí đa nền tảng sẽ tạo điều kiện nâng cao năng lực tự chủ cho các đơn vị.

Song song với việc tối ưu quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và đẩy mạnh hội tụ nội dung, các cơ quan báo chí cần đổi mới phương thức khai thác nguồn thu. Việc phát triển các gói truyền thông tổng thể trên nhiều nền tảng được xem là hướng đi giúp gia tăng giá trị dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Thực tế cho thấy dù doanh thu quảng cáo truyền hình giảm, Kênh Phát thanh giao thông Hải Phòng vẫn duy trì mức tăng trưởng từ 10 - 15% mỗi năm. Điều này cho thấy mỗi loại hình báo chí vẫn có dư địa phát triển nếu xác định đúng nhóm công chúng và phát huy được lợi thế riêng.

Ở góc độ đào tạo nhân lực, PGS, TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho rằng con người vẫn là yếu tố quyết định của quá trình chuyển đổi. Người làm báo hiện nay không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp truyền thống mà còn phải làm chủ công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, đồng thời giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội.

Kết thúc phiên thảo luận, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh rằng một trong những bài học lớn của báo chí thế giới là sự phụ thuộc quá lớn vào các nền tảng công nghệ.

Theo đồng chí Lê Quốc Minh, báo chí có thể tiếp cận nhiều công chúng hơn thông qua nền tảng số nhưng phần lớn giá trị khai thác lại thuộc về các nền tảng. Nội dung do báo chí tạo ra nhưng dữ liệu người dùng và khả năng khai thác thương mại chưa thực sự nằm trong tay báo chí.

Trong bối cảnh đó, dữ liệu chính chủ đang trở thành nguồn lực chiến lược. Việc xây dựng hệ sinh thái số, thu hút độc giả trở lại nền tảng của cơ quan báo chí, tăng cường liên kết và chia sẻ dữ liệu được xem là những hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ trong thời gian tới.