Theo các chuyên gia, nhu cầu điện của Việt Nam đang tiếp tục gia tăng cùng với tốc độ phát triển kinh tế. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho biết trước năm 2020, tốc độ tăng trưởng điện năng của Việt Nam có thời điểm cao gấp khoảng 1,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP.

Những năm gần đây, nhờ việc sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng điện, hệ số đàn hồi giữa tăng trưởng điện và tăng trưởng kinh tế đã giảm xuống còn khoảng 1,1-1,2. Tuy nhiên, với mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 6%, nhu cầu điện vẫn cần tăng ở mức xấp xỉ 11-12%. Trong khi đó, mức tăng phụ tải ghi nhận trong các đợt nắng nóng vừa qua mới chỉ dưới 9%, cho thấy hệ thống điện vẫn sẽ phải đối mặt với nhiều áp lực trong những tháng cuối năm.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, thách thức không chỉ đến từ phía nhu cầu mà còn nằm ở khả năng bổ sung nguồn cung. Trong năm nay, tổng công suất nguồn điện mới dự kiến đưa vào vận hành chỉ khoảng 1.400 MW, thấp hơn nhiều so với nhu cầu bổ sung khoảng 6.000-7.000 MW mỗi năm để đáp ứng tăng trưởng phụ tải và bảo đảm vận hành an toàn của hệ thống điện quốc gia.

Mặc dù điện mặt trời và điện gió tiếp tục được phát triển, song đây là các nguồn năng lượng phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, chưa thể bảo đảm cung cấp điện liên tục và ổn định trong mọi thời điểm. "Bên cạnh việc phát triển năng lượng tái tạo, chúng ta vẫn cần tiếp tục đầu tư các nguồn điện nền và các nguồn điện có khả năng điều độ, chủ động để bảo đảm an ninh cung ứng điện", ông Tuấn nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp điện lực, ông Phạm Viết Thạch, Phó Trưởng Ban Môi trường và Phát triển bền vững, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho rằng nắng nóng kéo dài và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang tạo áp lực rất lớn đối với công tác bảo đảm cung ứng điện, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm.

Theo ông Thạch, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả luôn là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định. Việc tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho khách hàng mà còn góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch và cắt giảm phát thải khí nhà kính.

Các chuyên gia cũng cho rằng, chỉ cần một bộ phận người dân thay đổi thói quen sử dụng điện, đặc biệt trong giờ cao điểm hoặc các đợt nắng nóng kéo dài, cùng với sự tham gia của doanh nghiệp trong các chương trình điều chỉnh phụ tải, cũng có thể giúp giảm đáng kể áp lực lên hệ thống điện quốc gia.

Đồng quan điểm, ông Hoàng Việt Dũng, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), nhận định sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.

Theo ông Dũng, tiết kiệm năng lượng được xem là "nguồn năng lượng đầu tiên" bởi đây là giải pháp có chi phí thấp nhất, hiệu quả nhanh nhất, đồng thời mang lại nhiều lợi ích về kinh tế, môi trường và xã hội. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng tiết kiệm năng lượng, Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều nút thắt, từ nhận thức đến cơ chế tài chính.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ nhưng còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Các tổ chức tín dụng cũng chưa có nhiều sản phẩm tài chính chuyên biệt dành cho lĩnh vực này.

Việc sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã đặt ra định hướng xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Nếu được vận hành hiệu quả, quỹ này sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi và nguồn vốn xanh để triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng.

Các chuyên gia nhận định, để giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn, Việt Nam cần đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện cơ chế chính sách, mở rộng các kênh tài chính xanh, thúc đẩy thị trường dịch vụ năng lượng và tăng cường giám sát việc thực thi các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.