Thời tiết đảo chiều làm gia tăng rủi ro thu hoạch điều

Những ngày cuối tháng 2/2026, trên địa bàn tỉnh Đồng Nai xuất hiện mưa dông trên diện rộng, xen kẽ sáng sớm âm u, se lạnh và trưa chiều nắng nóng. Kiểu thời tiết “hai mặt” với độ ẩm cao, chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại sâu bệnh phát sinh, phát triển mạnh trên cây điều. Đáng lo ngại, phần lớn diện tích điều của tỉnh hiện đang bước vào giai đoạn ra hoa và đậu trái – thời điểm quyết định trực tiếp đến năng suất cả vụ. Chỉ cần vài trận mưa trái mùa kèm sương mù hoặc độ ẩm cao kéo dài, nấm bệnh và côn trùng gây hại có thể bùng phát nhanh, khiến hoa bị khô, trái non rụng hoặc teo tóp, kéo giảm đáng kể sản lượng thu hoạch.

Thực tế tại các vùng trồng điều trọng điểm như Bù Đăng, Phước Sơn, Thọ Sơn, Bù Gia Mập, Đăk Ơ, Nghĩa Trung, Bombo, Đăk Nhau, Bình Tân, Phú Trung, Phú Nghĩa… cho thấy mưa dông xuất hiện đúng thời điểm cây ra hoa, đậu quả đã làm gia tăng nguy cơ dịch hại trên diện rộng. Trong bối cảnh đó, người trồng điều không chỉ đối mặt với áp lực thời tiết bất lợi mà còn buộc phải thường xuyên theo dõi, xử lý sâu bệnh nhằm bảo vệ vườn cây trong giai đoạn nhạy cảm nhất của vụ sản xuất.

Gia đình ông Nguyễn Văn Tuấn ở xã Bình Tân hiện canh tác gần 10 ha điều với độ tuổi cây từ 5 đến hơn 20 năm. Trong khi diện tích điều ghép ra hoa sớm đã cho thu hoạch đợt đầu và ít chịu tác động của mưa trái mùa, các gốc điều thực sinh trên 20 năm tuổi lại đang ra hoa, đậu trái rộ, đối diện trực tiếp với nguy cơ dịch hại. Theo ông Tuấn, hai ngày mưa liên tục kèm sáng sớm âm u, độ ẩm cao đã tạo áp lực rất lớn lên bông và trái non; nếu không xử lý kịp thời, bông dễ hư, trái non có thể bị khô hoặc thối. Đặc biệt, chỉ cần thêm vài trận mưa kèm sương muối, nấm thán thư và bọ xít muỗi sẽ tấn công mạnh những vườn điều đang ra hoa rộ.

Cùng tâm trạng lo lắng, ông Điểu Vinh ở xã Phú Nghĩa, với hơn 3 ha điều, cho rằng mưa trái mùa xuất hiện đúng giai đoạn “then chốt” của vụ sản xuất đang làm rủi ro gia tăng rõ rệt. Đợt hoa đầu đã cho thu hoạch hoặc trái đã lớn nên ít bị ảnh hưởng, trong khi đợt hoa sau gặp mưa và thời tiết âm u lại tạo điều kiện thuận lợi cho nấm thán thư bùng phát, gây khô hoa và teo trái . Theo ông Vinh, nếu không phun thuốc rửa bông và phòng trừ sâu bệnh kịp thời, nguy cơ giảm năng suất là rất lớn, nhất là khi hoa đang nở rộ nhưng liên tiếp gặp mưa trái mùa.

Ở cùng địa bàn, anh Điểu Dũng với gần 5 ha điều cho biết dù đã chủ động đầu tư chăm sóc, phun thuốc bảo vệ sâu bệnh và dưỡng bông, dưỡng trái tới bốn lần, song kiểu thời tiết sáng se lạnh, trưa nắng gắt vẫn khiến sâu bệnh dễ tái phát. Theo anh, chỉ cần chậm xử lý sau vài trận mưa trái mùa, toàn bộ công sức chăm sóc từ đầu vụ có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, buộc gia đình phải tăng cường thăm vườn hằng ngày và theo dõi sát từng chùm bông, trái non.

Chủ động phòng trừ dịch hại để bảo vệ giá trị hạt điều

Trước diễn biến thời tiết phức tạp, các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương đã tăng cường hướng dẫn người trồng điều chủ động phòng trừ sâu bệnh trong giai đoạn ra hoa, đậu quả. Với diện tích gần 175.000 ha, điều không chỉ là cây trồng chủ lực của Đồng Nai mà còn gắn liền với sinh kế của hàng chục nghìn hộ nông dân, vì vậy việc bảo vệ năng suất và chất lượng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.  Theo ông Phan Văn Hà, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp Khu vực 16 (Đồng Nai), trong giai đoạn hiện nay, bệnh thán thư là mối đe dọa lớn nhất đối với cây điều. Bệnh do nấm gây ra, thường phát triển mạnh khi thời tiết nóng ẩm, chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm hoặc xuất hiện sương mù kéo dài, khiến nguy cơ lây lan tăng nhanh.

Ông Phan Văn Hà cho biết, triệu chứng điển hình của bệnh thán thư là các đốm nâu đen xuất hiện trên lá, hoa và trái; nếu xuất hiện trên lá sẽ có quầng vàng bao quanh, còn trên trái sẽ tạo vết lõm, khiến trái teo tóp và khô dần. Trong điều kiện ẩm độ cao kéo dài, bệnh có thể lây lan nhanh từ hoa sang trái non, gây thiệt hại lớn nếu không được phát hiện và xử lý sớm. Để phòng trừ hiệu quả, ông Hà khuyến cáo nông dân cần thăm vườn thường xuyên nhằm phát hiện sớm và có biện pháp xử lý kịp thời. Các loại thuốc có hoạt chất như Propineb, Hexaconazole, Difenoconazole hoặc các hỗn hợp như Gragold, Amilan 300SC có thể được sử dụng phù hợp với mức độ bệnh; vườn chưa nhiễm cần phun phòng sớm, còn vườn đã nhiễm nên phun từ hai đến ba lần, mỗi lần cách nhau bảy đến mười ngày.

Bên cạnh nấm bệnh, bọ xít muỗi cũng phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết hiện nay. Loài này thường chích hút lá non, cuống hoa và trái non, tiết ra nhựa trắng khiến bộ phận bị hại khô đen nhưng khó rụng, dễ gây nhầm lẫn với bệnh thán thư, làm nông dân khó phát hiện nếu không theo dõi sát. Theo khuyến cáo, người trồng có thể sử dụng các hoạt chất như Cypermethrin, Abamectin, Alpha cypermethrin hoặc hỗn hợp Buprofezin + Imidacloprid để phòng trừ bọ xít muỗi. Việc phun thuốc cần thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều mát, tiến hành đồng loạt trên diện rộng, đi từ ngoài vào trong theo hình xoáy trôn ốc và xử lý kỹ các bụi rậm ven vườn – nơi côn trùng thường trú ẩn.

Ngoài ra, bọ trĩ và sâu đục quả cũng là những đối tượng gây hại đáng chú ý. Bọ trĩ thường phát triển trong các vườn rậm rạp, thiếu ánh sáng; trong khi đó, sâu đục quả khi gây hại sẽ tạo lỗ nhỏ trên trái, làm chảy nhựa và tạo điều kiện cho nấm xâm nhập gây thối. Các biện pháp như tỉa cành tạo tán, làm thông thoáng vườn, kết hợp sử dụng thuốc đặc trị đúng thời điểm được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế thiệt hại.  Từ góc độ địa phương, ông Thạch Ni, Chủ tịch Hội Nông dân xã Thuận Lợi, cho biết xã đã tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn hội viên chủ động phòng trừ sâu bệnh ngay từ đầu, không chờ đến khi dịch bùng phát. Theo ông, biến đổi khí hậu khiến mưa trái mùa xuất hiện ngày càng nhiều, buộc người trồng điều phải chuyển từ sản xuất bị động sang chủ động theo dõi thời tiết và thăm vườn thường xuyên.

Ông Thạch Ni nhấn mạnh, bà con không nên phun thuốc tràn lan mà cần căn cứ vào mật độ sâu bệnh và khuyến cáo của cơ quan chuyên môn. Việc phun đồng loạt, có sự liên kết giữa các hộ trong cùng khu vực, kết hợp cải tạo dần các vườn điều thực sinh già cỗi bằng giống ghép chất lượng cao được xem là hướng đi lâu dài nhằm bảo vệ năng suất và giá trị hạt điều Đồng Nai trước những biến động khó lường của thời tiết.