Sáng 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước hoàn thành bài thi môn Ngữ văn - môn thi đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Trong số các nội dung của đề thi, câu nghị luận xã hội yêu cầu thí sinh trình bày suy nghĩ về việc làm thế nào để Việt Nam có thêm những "Steve Jobs" trong tương lai nhận được nhiều sự quan tâm. Từ gợi dẫn về Steve Jobs, Mark Zuckerberg và Elon Musk, đề bài mở ra không gian thảo luận rộng về giáo dục, đổi mới sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp và vai trò của thế hệ trẻ trong sự phát triển của đất nước.

Việc Steve Jobs xuất hiện trong đề thi cũng khiến nhiều người tò mò về cuộc đời của người đàn ông đã góp phần làm thay đổi thế giới công nghệ hiện đại.

Từ cậu bé được nhận nuôi đến người sáng lập Apple

Steve Jobs sinh năm 1955 tại thành phố San Francisco, bang California (Mỹ). Cha ông là Joanne Schieble - một sinh viên đại học trẻ tuổi vào thời đó, mẹ là Abdulfattah Jandali - một người nhập cư Syria đến Mỹ để du học. Ngay sau khi chào đời, Steve Jobs được Paul và Clara Jobs nhận nuôi.

Cha nuôi của ông là một người thợ cơ khí. Từ khi còn nhỏ, Jobs thường theo cha vào gara sửa chữa máy móc. Những buổi chiều quan sát cách tháo lắp động cơ, linh kiện điện tử đã gieo vào cậu bé niềm say mê đặc biệt với công nghệ. Steve Jobs nổi tiếng thông minh nhưng cũng rất cá tính. Ông thường đặt câu hỏi về những điều được xem là hiển nhiên và ít khi chấp nhận các khuôn mẫu có sẵn.

Sau khi tốt nghiệp trung học, Jobs theo học đại học nhưng nhanh chóng bỏ dở vì cảm thấy chương trình đào tạo không phù hợp với định hướng của mình. Quyết định này từng bị nhiều người đánh giá là mạo hiểm, song về sau trở thành một trong những dấu mốc quan trọng định hình con đường riêng của ông.

Năm 1976, ở tuổi 21, Steve Jobs cùng người bạn thân Steve Wozniak thành lập Apple trong gara của gia đình.

Thời điểm đó, máy tính vẫn là sản phẩm đắt đỏ, chủ yếu phục vụ các tổ chức và doanh nghiệp lớn. Jobs tin rằng công nghệ cần được thiết kế đơn giản, thân thiện và có thể tiếp cận với mọi người. Triết lý này nhanh chóng trở thành nền tảng cho sự phát triển của Apple.

Khác với nhiều doanh nhân công nghệ cùng thời, Jobs đặc biệt chú trọng trải nghiệm người dùng. Ông cho rằng một sản phẩm thành công phải kết hợp được giữa công nghệ, thiết kế và cảm xúc. Nhờ tư duy khác biệt, Apple tăng trưởng nhanh chóng. Chỉ trong vài năm, công ty khởi nghiệp trong gara đã trở thành doanh nghiệp tỷ USD. Steve Jobs cũng từ một thanh niên vô danh trở thành gương mặt nổi bật của Thung lũng Silicon.

Cú sốc bị sa thải khỏi chính công ty mình sáng lập

Đằng sau thành công vang dội là những mâu thuẫn ngày càng lớn trong nội bộ Apple.

Đầu những năm 1980, công ty bắt đầu đối mặt với nhiều thách thức. Dự án Macintosh chưa đạt kết quả như kỳ vọng, trong khi bất đồng giữa Steve Jobs và ban lãnh đạo ngày càng trở nên căng thẳng. Năm 1985, điều ít ai nghĩ tới đã xảy ra. Steve Jobs bị buộc phải rời Apple - công ty do chính ông đồng sáng lập.

Ở tuổi 30, người từng được xem là thần đồng công nghệ mất vị trí điều hành và trở thành tâm điểm của những nghi ngờ về năng lực lãnh đạo. Nhiều năm sau, tại lễ tốt nghiệp Đại học Stanford năm 2005, Jobs vẫn nhắc lại biến cố này như một trong những ký ức đau đớn nhất cuộc đời. "Tôi bị sa thải khỏi Apple, công ty mà tôi đã góp phần tạo dựng", ông chia sẻ trước hàng nghìn sinh viên.

Theo lời kể của Jobs, đó là giai đoạn ông cảm thấy thất vọng, xấu hổ và từng nghĩ đến việc rời bỏ ngành công nghệ. Mọi thứ mà ông dành tuổi trẻ để xây dựng dường như sụp đổ chỉ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, thay vì dừng lại, Steve Jobs lựa chọn bắt đầu lại từ đầu.

Sau khi rời Apple, Jobs thành lập công ty máy tính NeXT. Dù NeXT không tạo được thành công thương mại lớn, doanh nghiệp này trở thành nơi ông thử nghiệm nhiều ý tưởng công nghệ mới. Hệ điều hành được phát triển tại NeXT về sau đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng nền tảng macOS của Apple.

Cũng trong giai đoạn này, Jobs đầu tư vào Pixar - một hãng phim hoạt hình còn rất nhỏ và liên tục thua lỗ. Nhiều thời điểm, Pixar đứng trước nguy cơ phá sản. Jobs phải nhiều lần sử dụng tiền cá nhân để duy trì hoạt động của công ty. 

Sự kiên trì cuối cùng mang lại kết quả vào năm 1995 khi Pixar phát hành bộ phim hoạt hình Toy Story. Tác phẩm nhanh chóng tạo nên hiện tượng toàn cầu và mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành hoạt hình máy tính. Thành công của Pixar chứng minh rằng thất bại tại Apple chưa phải dấu chấm hết đối với Steve Jobs.

Năm 1997, Apple rơi vào giai đoạn khó khăn nhất kể từ khi thành lập. Doanh thu suy giảm, sản phẩm thiếu sức cạnh tranh và tương lai công ty trở nên bất định. Trong bối cảnh đó, Apple quyết định mua lại NeXT và mời Steve Jobs quay trở lại. Sự kiện này được xem là một trong những màn tái xuất đáng chú ý nhất lịch sử kinh doanh hiện đại.

Ngay sau khi nắm quyền điều hành, Jobs tiến hành tái cấu trúc mạnh mẽ, cắt giảm hàng loạt dự án kém hiệu quả và tập trung nguồn lực vào các sản phẩm chiến lược. Những quyết định của ông ban đầu vấp phải nhiều tranh luận, nhưng kết quả sau đó đã chứng minh hiệu quả.

Apple lần lượt giới thiệu iMac, iPod, iTunes, iPhone và iPad. Các sản phẩm này góp phần thay đổi cách con người làm việc, giao tiếp và giải trí, đồng thời đưa Apple trở thành một trong những doanh nghiệp giá trị nhất thế giới. Từ bờ vực phá sản, công ty đã vươn lên trở thành biểu tượng của ngành công nghệ toàn cầu.

Những người từng làm việc cùng Steve Jobs thường mô tả ông là nhà lãnh đạo rất khắt khe. Ông nổi tiếng với việc yêu cầu các nhóm phát triển chỉnh sửa sản phẩm nhiều lần cho đến khi đạt tiêu chuẩn mong muốn. 

Đối với Jobs, sự hoàn hảo là một mục tiêu cần theo đuổi mỗi ngày. Một trong những triết lý nổi tiếng nhất của ông là tập trung vào những điều quan trọng nhất. Steve Jobs từng nói: "Đổi mới là nói không với một nghìn thứ". Thay vì theo đuổi quá nhiều dự án cùng lúc, ông lựa chọn loại bỏ những gì không cần thiết để dồn nguồn lực cho số ít mục tiêu thực sự có giá trị.

Lối sống của Jobs cũng phản ánh quan điểm này. Hình ảnh ông với áo cổ lọ màu đen, quần jean xanh và giày thể thao gần như không thay đổi trong nhiều năm. Theo ông, việc giảm bớt những lựa chọn nhỏ trong cuộc sống giúp dành nhiều năng lượng hơn cho các quyết định lớn.

Những sự thật ít người biết về Steve Jobs

- Nhận lương 1 USD mỗi năm: Khi trở lại Apple năm 1997, ông chỉ nhận mức lương tượng trưng 1 USD (26.000 đồng) mỗi năm. Phần lớn tài sản của ông đến từ giá trị cổ phiếu tăng mạnh cùng sự phát triển của công ty. Tại thời điểm qua đời, khối tài sản của Jobs được ước tính khoảng 8,3 tỷ USD (hơn 218.400 tỷ đồng).

- Thiếu kỹ năng lập trình: Mặc dù là một trong những người sáng lập công ty công nghệ hàng đầu, có một điều thú vị là Steve Jobs không biết về lập trình. Ông tin tưởng vào việc tìm kiếm và làm việc với những lập trình viên tài năng, đồng thời khuyến khích mọi người học lập trình để phát triển tư duy. Tuy nhiên, tại một sự kiện công cộng, ông đã chỉ ra rằng mọi người đều nên học lập trình vì nó mang lại những kỹ năng tư duy tuyệt vời.

- Từ chối phẫu thuật sau chẩn đoán ung thư: Năm 2003, Steve Jobs được chẩn đoán mắc bệnh ung thư tuyến tụy. Ông từ chối phẫu thuật và chọn phương pháp y học thay thế, điều này đã gây ra nhiều tranh cãi trong cộng đồng y tế. Cụ thể, ông đã thay đổi chế độ ăn chay kỳ lạ của mình bằng chế độ ăn vi sinh mạnh mẽ để đánh bại bệnh ung thư hoặc ít nhất là cố gắng trì hoãn những tác động tiêu cực của bệnh lên cơ thể.

- Từng có ý tưởng mua lại Yahoo: Vào năm 2008, tin đồn về việc Microsoft muốn mua lại công cụ tìm kiếm Yahoo đã bắt đầu lan truyền. Việc Yahoo bán mình đã ngay lập tức vào tầm ngắm của Steve Jobs, đặc biệt khi ông có ý định tìm giải pháp thay thế cho các cổng thông tin như Google hoặc MSN. Sau khi Yahoo từ chối lời đề nghị của Microsoft, Apple đã tiến gần đến việc mua lại công cụ tìm kiếm này. Tuy nhiên, thương vụ này đã không bao giờ thành hiện thực.

- Chữ ký của Steve Jobs có trên mọi máy Macintosh đời đầu: Có vẻ kỳ lạ nhưng các máy tính Macintosh 128k, Macintosh 512k và Macintosh Plus đều có chữ ký của Steve Jobs và một phần nhóm thiết kế của Apple trên mặt trong vỏ máy. Với họ, đây là một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh nên đã quyết định thực hiện nhiệm vụ để lại dấu ấn của mình trên thiết bị.

- Đi xe không biển số: Một sự thật thú vị là những chiếc xe mà Steve Jobs lái đều không có biển số. Điều này có thể đạt được nhờ luật hiện hành tại California quy định rằng người lái xe có 6 tháng để đăng ký xe và gắn biển số xe phù hợp. Thay vào đó, Steve Jobs phải chịu trách nhiệm đổi xe trước khi đạt đến thời hạn 6 tháng, do đó được miễn đăng ký biển số xe mà vẫn tuân thủ luật pháp.

Ngày 5/10/2011, Steve Jobs qua đời sau nhiều năm chống chọi với bệnh ung thư tuyến tụy. Sự ra đi của ông gây tiếc nuối cho giới công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, những gì Jobs để lại vượt xa phạm vi của các thiết bị điện tử hay những con số doanh thu. Cuộc đời của ông thường được nhắc đến như một minh chứng cho khả năng đứng dậy sau thất bại, tinh thần theo đuổi ý tưởng đến cùng và khát vọng tạo ra những giá trị mới cho xã hội.