Một tòa nhà thấp tầng ở ngoại ô Casper, bang Wyoming (Mỹ), đang cất giữ một “kho báu” trị giá khoảng 11,6 triệu USD (tương đương khoảng 300 tỷ đồng). Đó là các thỏi vàng thuộc sở hữu của chính quyền bang.

Wyoming đã mua số vàng này vào tháng 12 sau khi thông qua đạo luật yêu cầu danh mục đầu tư của bang phải bổ sung kim loại quý nhằm phòng ngừa rủi ro kinh tế. Những lo ngại bao gồm nợ liên bang gia tăng, lạm phát và đồng USD suy yếu – thậm chí cả các kịch bản khủng hoảng nghiêm trọng hơn, theo Thượng nghị sĩ bang Bob Ide, người bảo trợ chính của “Đạo luật Vàng Wyoming”. Dự luật đã được cơ quan lập pháp bang thông qua với sự ủng hộ rộng rãi vào năm ngoái.

“Tôi không thể nói chính xác khi nào, nhưng chắc chắn sẽ xảy ra một cuộc khủng hoảng nợ công”, ông Ide nhận định. Một cuộc khủng hoảng nợ công đồng nghĩa với việc Mỹ không thể trả nợ, hoặc nỗi lo vỡ nợ lan rộng khiến lãi suất tăng vọt và nền kinh tế suy giảm mạnh.

Hơn 2.300 ounce vàng được lưu trữ trong hầm an ninh cao

Theo quy định pháp luật, bang đã chi khoảng 10 triệu USD để mua 2.312 ounce vàng (tương đương khoảng 72 thỏi vàng có kích thước cỡ một chiếc điện thoại thông minh). Giá trị số vàng này hiện đã tăng theo thị trường.

Kho dự trữ được cất giữ trong một hầm bảo mật do công ty tư nhân Wyoming Reserve vận hành, nằm trong tòa nhà từng là trụ sở của tờ Casper Star-Tribune. Theo Giám đốc điều hành Josh Phair, hầm chứa được thiết kế theo cấu trúc “nhiều lớp như củ hành”, neo sâu vào nền đá và được bảo vệ nghiêm ngặt.

Ông Phair cho biết ông đã ủng hộ dự luật mua vàng vì tin rằng điều này có thể giúp Wyoming trở thành trung tâm kim loại quý của nước Mỹ.

Ban đầu, các nhà lập pháp từng cân nhắc việc vận chuyển vàng bằng máy bay hoặc xe bọc thép. Tuy nhiên, bang cuối cùng mua vàng từ một ngân hàng đã có sẵn dự trữ tại kho này. Phí lưu trữ ban đầu là 7.021 USD mỗi năm, nhưng sẽ biến động theo giá vàng, theo văn phòng thủ quỹ bang.

Quyết định này cũng vấp phải chỉ trích, bao gồm từ Thống đốc bang Mark Gordon – người cho phép dự luật có hiệu lực mà không ký, đồng thời cảnh báo đây có thể là mối đe dọa đối với an ninh tài chính của bang.

Một trong những lo ngại của ông Gordon là tính biến động mạnh của vàng với tư cách tài sản đầu tư, cũng như việc cơ quan lập pháp can thiệp vào quản lý danh mục đầu tư của bang. Giá vàng có thể dao động lớn: Hợp đồng tương lai sôi động nhất từng đạt đỉnh 5.354,80 USD/ounce vào ngày 29/1 trước khi giảm khoảng 700 USD chỉ trong vài ngày. Gần đây, giá giao dịch quanh mức 5.000 USD/ounce.

Dù vậy, vàng từ lâu vẫn được người Mỹ coi là “hàng rào” chống lại bất ổn kinh tế. “Vàng là máy phát hiện sự thật, là thước đo cho những điều vô nghĩa. Đây là dạng tiền thật duy nhất không thể bị làm mất giá”, ông Ide nói.

Xu hướng lan rộng tại nhiều bang Mỹ

Wyoming không phải là trường hợp duy nhất. Bang Utah – nơi có truyền thống khai khoáng lâu đời – đã công nhận vàng và bạc là phương tiện thanh toán hợp pháp từ năm 2011. Năm 2024, bang này tiếp tục cho phép đầu tư tới 140 triệu USD vào kim loại quý, tương đương 10% quỹ dự phòng, hiện được lưu trữ tại một kho của Brink’s ở Salt Lake City.

Nhiều bang khác như West Virginia, Tennessee và Georgia cũng đang thúc đẩy các dự luật nhằm tích hợp kim loại quý sâu hơn vào nền kinh tế bang. Tại West Virginia: Đề xuất cho phép đầu tư tới 10% quỹ công vào vàng và bạc. Tại Tennessee: kế hoạch phân bổ 50 triệu USD vào quỹ kim loại quý chuyên biệt.

Trước đó, năm 2023, Tennessee đã thông qua luật cho phép mua bán vàng và bạc. Utah thậm chí còn đi xa hơn. Một dự luật mới do Nghị sĩ Ken Ivory đề xuất sẽ cho phép doanh nghiệp khai khoáng nộp thuế bằng vàng. “Tôi không thể chấp nhận việc để lại gánh nặng này cho con cháu mà không làm mọi cách để giải quyết”, ông Ivory nói.

Theo nhà kinh tế Steve Hanke (Đại học Johns Hopkins), việc các bang có truyền thống khai khoáng ưu tiên tích trữ kim loại là điều dễ hiểu, bởi nền kinh tế của họ gắn chặt với tài nguyên thiên nhiên. Wyoming – bang ít dân nhất nước Mỹ – vẫn phụ thuộc lớn vào ngành khai thác. Một mỏ đất hiếm mới đã khởi công năm ngoái và một dự án vàng – đồng cũng đang được lên kế hoạch gần Cheyenne.

“Họ là các bang dựa vào hàng hóa cơ bản. Họ có trang trại, có mỏ – câu chuyện luôn xoay quanh giá hàng hóa”, ông Hanke nói. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng các nhà lập pháp đang dựa vào những lo ngại khó xảy ra. “Ý tưởng rằng đồng USD sẽ bị thay thế và thế giới ‘phi đô la hóa’ sẽ không xảy ra”, ông nhận định.

Ngoài ra, vàng lưu trữ trong kho có tính thanh khoản thấp hơn so với các công cụ tài chính thông thường trong danh mục đầu tư của bang. “Vàng không hẳn là một khoản đầu tư mà là hàng hóa hoặc nơi lưu trữ giá trị. Nguồn thu duy nhất từ vàng là bán với giá cao hơn lúc mua”, Thống đốc Gordon – cựu thủ quỹ bang – viết trong thư giải thích quan điểm phản đối. 

Dù vậy, Thủ quỹ bang Curt Meier cho rằng vàng là công cụ phòng ngừa lạm phát hiệu quả và ông muốn tăng tỷ trọng vàng trong danh mục đầu tư. Hiện số vàng này chỉ chiếm phần rất nhỏ trong Quỹ Tín thác Khoáng sản Vĩnh viễn của Wyoming – quỹ đầu tư trị giá 12 tỷ USD được thành lập năm 1975 để quản lý lợi nhuận từ khai thác tài nguyên. “Số vàng chúng tôi mua đến nay là rất nhỏ. Nhưng chúng tôi cần phải có một phần”, Nghị sĩ John Bear cho biết.