Vượt qua bài toán thị trường và tư duy sản xuất 

Theo Báo Ninh Bình, ở vùng đất nằm bên Vườn quốc gia Cúc Phương, nghề nuôi ong mật có điều kiện phát triển nhờ nguồn hoa phong phú. Để đưa sản phẩm ong mật ra thị trường lớn, địa phương đã thành lập HTX sản xuất và tiêu thụ mật ong Cúc Phương từ năm 2021. Hiện nay, HTX có trên 40 thành viên, giúp các hộ nuôi chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và tìm đầu ra cho sản phẩm.

Ông Bùi Đức Thuận, Giám đốc HTX sản xuất và tiêu thụ mật ong Cúc Phương cho biết, HTX vừa làm đầu mối thu mua, vừa hỗ trợ chế biến, đóng gói và đưa sản phẩm ra thị trường. Sản phẩm mật ong Cúc Phương đã được công nhận OCOP 4 sao. Mỗi năm, lượng mật thu được từ các thành viên HTX khoảng 30 tấn; tổng sản lượng trên địa bàn xã trước đây được ước khoảng 40-50 tấn. “Nhưng phía sau những con số ấy vẫn là bài toán thị trường. Sản phẩm có chất lượng, có chứng nhận, bao bì và thương hiệu, nhưng nếu không tìm được kênh tiêu thụ ổn định thì giá trị sản phẩm khó được phát huy đầy đủ”- ông Thuận nói.

HTX đã quan tâm hơn đến quảng bá, giới thiệu sản phẩm, tham gia các chương trình kết nối cung- cầu, hội chợ và tiếp cận kênh bán hàng trực tuyến. Điển hình là gia đình bà Đinh Thị Chi ở thôn Đồng Chạo, xã Phú Long, gắn bó với nghề nấu rượu truyền thống và tạo dựng được chỗ đứng với sản phẩm mang hương vị đặc trưng của đồng bào Mường. Mỗi tháng, gia đình bà có thể tiêu thụ hàng nghìn lít rượu. Tuy nhiên, không dừng lại ở cách làm và phương thức tiêu thụ truyền thống, bà Chi vẫn tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, bao bì, đa dạng mẫu mã và hướng tới xây dựng thương hiệu Rượu bản cô Út và tham gia chương trình OCOP.

Theo bà Chi, tham gia Chương trình Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) là cơ hội để sản phẩm được chuẩn hóa, có thông tin nguồn gốc rõ ràng, tiếp cận thêm những nhóm khách hàng mới. Tuy nhiên, muốn giữ chân người mua, điều quyết định vẫn là chất lượng và sự ổn định của sản phẩm. “Được công nhận OCOP rồi thì càng phải giữ chất lượng. Khách mua lần đầu có thể vì tò mò hoặc vì tin vào thương hiệu OCOP, nhưng để họ mua lại thì sản phẩm phải thực sự tốt”- bà Chi chia sẻ.

Nâng tầm giá trị đặc sản gắn kết du lịch

Sau 8 năm triển khai, Chương trình OCOP đã và đang có sự lan toả mạnh mẽ, rộng khắp trên địa bàn toàn tỉnh, góp phần phát triển kinh tế nông thôn. Đến nay, tỉnh Ninh Bình có trên 1.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Tuy nhiên, khi thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm cùng phân khúc, yêu cầu về chất lượng, mẫu mã, thương hiệu và khả năng cạnh tranh cũng cao hơn. Vì thế, “đạt sao” không còn là đích đến mà trở thành điểm xuất phát cho một hành trình dài hơn.

Ông Lương Đức Thụy, Trưởng phòng Kinh tế xã Phú Long cho biết, chương trình OCOP đã tạo thêm động lực để các cơ sở sản xuất quan tâm hơn đến chất lượng, mẫu mã, quy trình sản xuất và xây dựng thương hiệu. Tuy nhiên, khi số lượng sản phẩm ngày càng tăng, sự cạnh tranh trên thị trường càng trở nên rõ nét hơn. Theo ông Thụy, các chủ thể không chỉ tập trung vào khâu sản xuất mà còn phải chủ động tìm hiểu nhu cầu người tiêu dùng, nắm bắt xu hướng thị trường và xác định rõ lợi thế riêng của sản phẩm. Đây là quá trình chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh doanh, trong đó thị trường phải được tính đến ngay từ khi xây dựng sản phẩm.

Ông Bùi Đức Thuận, Giám đốc HTX sản xuất và tiêu thụ ong mật Cúc Phương cho rằng, muốn các sản phẩm OCOP phát triển bền vững, giá trị sản phẩm phải được nâng lên từ sản xuất, thu mua, chế biến đến tiêu thụ. Chất lượng sản phẩm là yếu tố trước hết, nhưng bên cạnh đó, sản phẩm cần có câu chuyện rõ ràng, nguồn gốc minh bạch và thương hiệu được xây dựng bài bản. Từ thực tế đó, HTX đang từng bước thu hút hội viên trẻ tham gia nghề nuôi ong, đồng thời mở rộng các kênh thương mại điện tử, hội chợ kết nối cung- cầu để mở rộng thị trường tiêu thụ. Mục tiêu không chỉ bán được sản phẩm mà từng bước hình thành thị trường ổn định cho người sản xuất.

Cùng với đó, hoạt động xúc tiến thương mại cho OCOP tại Ninh Bình đang được mở rộng theo hướng kết nối với các nhà phân phối, thị trường ngoài tỉnh và thông qua các hoạt động quảng bá gắn với du lịch. Trong năm 2026, tỉnh tổ chức và tham gia nhiều chương trình, hội chợ, tuần hàng nhằm mở rộng mạng lưới phân phối, thị trường ngoài tỉnh và đặc biệt là các hoạt động quảng bá gắn với du lịch. Du khách đến với di sản, danh thắng không chỉ tham quan mà còn có nhu cầu tìm mua những sản phẩm đặc trưng để thưởng thức, sử dụng hoặc làm quà. Từ đó, đặc sản địa phương có thêm cơ hội tiếp cận nhiều khách hàng.

Tuy nhiên, để lợi thế du lịch thực sự trở thành kênh tiêu thụ thì cần có sự kết nối tốt giữa điểm du lịch, cơ sở sản xuất và hệ thống phân phối. Mỗi sản phẩm OCOP sẽ có thêm một kênh tiếp cận khách hàng tại nơi câu chuyện về sản phẩm được kể một cách trực quan nhất. Một chai mật ong, một sản phẩm đặc sản hay một món quà quê khi được đặt đúng không gian, đi kèm thông tin rõ ràng về vùng đất và người làm ra sản phẩm sẽ có nhiều cơ hội tạo ấn tượng với khách hàng. Khách hàng hài lòng có thể tiếp tục mua qua kênh trực tuyến, giới thiệu cho người thân hoặc trở thành khách hàng quen thuộc. Chỉ khi được bán đều đặn, tạo sinh kế cho người dân và được người tiêu dùng chủ động tìm mua, khi đó, “tấm vé” OCOP mới thực sự phát huy giá trị.