Chỉ còn khoảng một tháng nữa, Hưng Yên sẽ bước vào chính vụ thu hoạch nhãn lồng – loại trái cây đã trở thành biểu tượng của vùng đất Phố Hiến. Năm nay, thời tiết diễn biến bất lợi khiến tỷ lệ đậu quả giảm mạnh, kéo theo sản lượng sụt giảm tại nhiều vùng trồng. Tuy nhiên, thay vì chạy theo số lượng, người nông dân nơi đây tiếp tục lựa chọn con đường phát triển bền vững bằng việc chú trọng chất lượng, bảo vệ thương hiệu đã được gây dựng qua nhiều thế hệ.

Tại Hợp tác xã cây ăn quả đặc sản Quyết Thắng (xã Tân Hưng, tỉnh Hưng Yên), những ngày này, các thành viên đang tất bật chăm sóc vườn cây trước giai đoạn quyết định của vụ mùa. Từ cắt tỉa quả non, vệ sinh vườn, bổ sung dinh dưỡng đến điều tiết nước tưới đều được thực hiện nghiêm ngặt theo quy trình VietGAP nhằm tạo điều kiện tốt nhất để quả phát triển.

Bà Trần Thị Oánh, xã Tân Hưng cho biết, mặc dù sản lượng giảm do ảnh hưởng của thời tiết nhưng nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, vườn nhãn của gia đình vẫn bảo đảm chất lượng đồng đều, mẫu mã đẹp và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.

Cùng chung quan điểm, bà Trần Thị Mỳ cho biết thời điểm quả bước vào giai đoạn "vào nước 1" có ý nghĩa quyết định đến độ dày cùi, độ ngọt và kích cỡ quả. Vì vậy, gia đình luôn duy trì chế độ chăm sóc khoa học, cân đối dinh dưỡng và theo dõi chặt chẽ sâu bệnh nhằm hạn chế tối đa những tác động từ thời tiết.

Theo ông Trần Văn Mý, Giám đốc Hợp tác xã cây ăn quả đặc sản Quyết Thắng, sản lượng nhãn của hợp tác xã năm nay dự kiến chỉ đạt hơn 100 tấn, giảm khoảng 50% so với năm trước. Tuy nhiên, chất lượng quả vẫn được đánh giá cao nhờ các hộ thành viên tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất.

Đáng chú ý, ngay từ khi quả còn trên cây, nhiều thương lái đã đến đặt vấn đề bao tiêu sản phẩm. Điều này phản ánh sức hút của thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên cũng như hiệu quả của việc xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định giữa hợp tác xã và các đối tác.

Không chỉ chú trọng chất lượng sản phẩm, Hưng Yên còn kiên trì bảo tồn những giống nhãn quý hiếm – nền tảng tạo nên bản sắc riêng của thương hiệu nhãn lồng.

Hiện tỉnh đang lưu giữ khoảng 50 nguồn gen nhãn, trong đó có hơn 40 nguồn gen quý như nhãn đường phèn, nhãn cùi cổ... Riêng xã Tân Hưng được xem là "kho báu" của nhiều giống nhãn đặc sản có giá trị cao.

Ông Bùi Xuân Tám hiện sở hữu khoảng 200 gốc nhãn cùi cổ mang thương hiệu "Cây đầu dòng nhãn cùi cổ Bùi Tám". Giống nhãn này nổi bật với cùi giòn, róc hạt, vị ngọt đậm như mật ong và đã được công nhận là cây đầu dòng từ năm 2022, tạo cơ sở để nhân giống phục vụ phát triển vùng nguyên liệu.

Theo ông Tám, việc được công nhận cây đầu dòng không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm trong việc bảo tồn nguồn gen quý và hỗ trợ bà con địa phương mở rộng diện tích trồng giống nhãn đặc sản này.

Trong khi đó, hai anh em ông Trịnh Văn Cương và ông Trịnh Văn Hữu vẫn miệt mài gìn giữ giống "nhãn đường phèn quả vuông" – một giống nhãn hiếm có với hình dáng đặc biệt, cùi dày, giòn, thơm và vị ngọt thanh đặc trưng. Dù năng suất không cao, giống nhãn này luôn được thị trường đánh giá cao nhờ chất lượng vượt trội.

Điều mà những người nông dân cao tuổi mong muốn không chỉ là một mùa vụ bội thu mà còn là truyền lại kỹ thuật canh tác, kinh nghiệm chăm sóc và tình yêu với cây nhãn cho thế hệ sau, để những giá trị đặc sản của quê hương tiếp tục được gìn giữ và phát huy.

Hiện Hưng Yên có khoảng 5.800 ha nhãn, trong đó gần 2.000 ha được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, tập trung tại nhiều vùng chuyên canh như Tân Hưng, Khoái Châu, Triệu Việt Vương, Hoàng Hoa Thám, Quang Hưng, Nghĩa Dân, Hiệp Cường và Hồng Quang.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên, địa phương đang tiếp tục đẩy mạnh công tác bình tuyển, công nhận cây đầu dòng nhằm bảo tồn các giống nhãn quý, đồng thời khuyến khích người dân phát triển sản xuất theo hướng VietGAP, hữu cơ, xây dựng mã số vùng trồng và đáp ứng các tiêu chuẩn phục vụ xuất khẩu.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc, việc kết hợp giữa bảo tồn giá trị truyền thống với áp dụng quy trình sản xuất hiện đại đang giúp nhãn lồng Hưng Yên không chỉ giữ vững danh tiếng của một đặc sản nổi tiếng mà còn từng bước nâng tầm trở thành thương hiệu nông sản tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, góp phần đưa giá trị nông sản Việt vươn xa trên thị trường quốc tế.