Lệnh cấm nhập khẩu tôm Thái Lan của Malaysia đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, nhắm vào 5 loài tôm và đe dọa trực tiếp đến hơn 4 tỷ baht (hơn 3.234 tỷ đồng) doanh thu xuất khẩu hàng năm của nền kinh tế lớn thứ nhì Đông Nam Á. Biện pháp này là động thái đáp trả trực tiếp đối với các hạn chế nhập khẩu của Thái Lan đối với cá chẽm (hay còn gọi là cá vược) Malaysia và nó đã gây gián đoạn hoạt động thương mại ở cả hai bên biên giới.

Malaysia đã cấm những gì và tại sao?

Năm loài tôm bị ảnh hưởng bao gồm: tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm chuối, tôm nâu và tôm xanh. Malaysia đã tạm thời đình chỉ nhập khẩu cả 5 loại này, đồng thời bổ sung các yêu cầu kiểm tra mới đối với cá chẽm Thái Lan khi xuất khẩu sang Malaysia.

Đáng chú ý, nguyên nhân dẫn đến lệnh cấm không xuất phát từ bản chất của con tôm khi trước đó, Cục Thủy sản Thái Lan đã hạn chế nhập khẩu cá chẽm Malaysia sau khi phát hiện dư lượng hóa chất trong các lô hàng. Quy trình kiểm tra tại cửa khẩu Sadao thuộc tỉnh Songkhla mất từ 1 - 2 ngày, khoảng thời gian đủ dài để cá tươi bị ươn trước khi được thông quan. Phản ứng của Malaysia là giáng đòn đáp trả vào mặt hàng tôm của Thái Lan.

Nói tóm lại, Thái Lan đã hạn chế nhập khẩu cá chẽm Malaysia và dẫn đến việc Malaysia hạn chế nhập khẩu tôm Thái Lan để trả đũa.

Hệ lụy đối với nông dân miền Nam Thái Lan

Malaysia là một trong những thị trường xuất khẩu tôm quan trọng nhất của Thái Lan, với sản lượng xuất khẩu hàng năm đạt trung bình từ 6.000 – 8.000 tấn, chiếm khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của “xứ sở Chùa Vàng” và trị giá hơn 4 tỷ baht (hơn 3.234 tỷ đồng) mỗi năm.

Ông Preecha Sukkasem, Phó Chủ tịch Hiệp hội Tôm Thái Lan cảnh báo việc kiểm tra nghiêm ngặt hơn có thể ảnh hưởng đến các hộ nuôi tôm ở các tỉnh phía Nam nước này xuất khẩu tôm sang Malaysia và Singapore.

Nông dân ở miền Nam Thái Lan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, vì nhiều người trong số họ phụ thuộc vào các tuyến xuất khẩu trực tiếp sang Malaysia thay vì thông qua các trung gian lớn hoặc các cơ sở chế biến ở phía Bắc.

Ngay trong ngày đầu tiên lệnh cấm có hiệu lực, một số người mua quen thuộc tại Malaysia đã hủy đơn đặt hàng tôm Thái Lan, trong khi các cuộc đàm phán song phương giữa hai Chính phủ vẫn chưa có dấu hiệu tiến triển.

Giá tôm giảm sâu, nông dân gánh chịu thiệt hại nặng nề

Các thương lái bắt đầu ép giá thu mua tại đầm xuống còn 40 baht/kg (gần 32.343 đồng/kg), buộc người nuôi tôm phải gánh lỗ. Ông Preecha Sukkasem, Phó Chủ tịch Hiệp hội Tôm Thái Lan đã đệ đơn khiếu nại lên các nghị sĩ về tình hình ngày càng tồi tệ này.

Hiệp hội Tôm Thái Lan cũng đã gửi thư lên Thủ tướng Anutin Charnvirakul, kêu gọi Chính phủ mở các cuộc đàm phán khẩn cấp với Malaysia trước khi các quốc gia xuất khẩu cạnh tranh khác nhảy vào chiếm lĩnh thị trường. Đại diện các hộ nuôi tôm đang chuẩn bị một bản kiến nghị riêng gửi tới Thủ tướng với thông điệp tương tự.

Hiệp hội nhấn mạnh rằng tôm từ Thái Lan hoàn toàn không có dư lượng chất cấm, và lệnh cấm này đang được xem là một biện pháp trả đũa thương mại hơn là một phản ứng về an toàn thực phẩm.

Video các nhà sản xuất Thái Lan lo sốt vó vì Malaysia ban hành lệnh cấm nhập khẩu 5 loại tôm của "xứ sở Chùa Vàng" từ ngày 1/6/2026 - Nguồn clip: Vanakkam Malaysia

Bức tranh toàn cảnh tranh chấp giữa Thái Lan và Malaysia, Việt Nam có thể hưởng lợi

Thái Lan và Malaysia cùng hoạt động trong một khuôn khổ thương mại tự do chung, điều này khiến tranh chấp trở nên khó giải quyết hơn là một cuộc xung đột song phương đơn thuần. Tranh chấp càng kéo dài, người mua càng có xu hướng tìm kiếm nguồn cung khác; trong đó, Việt Nam và Ấn Độ là những giải pháp thay thế rõ ràng nhất cho nguồn cung tôm trong khu vực.

Ngoài ra, giới truyền thông loan tin hoạt động thương mại biên giới phi chính thức vẫn tiếp diễn bất chấp lệnh cấm chính thức, với việc các nhóm đối tượng được cho là đang vận chuyển cá chẽm, trứng và mắm tôm qua biên giới từ Malaysia vào Thái Lan bằng các con đường tiểu ngạch.

Các nhà hàng tại Malaysia chuyên phục vụ món tom yum và các món tôm Thái Lan khác đã bày tỏ sự lo ngại về nguồn cung, mặc dù hiện tại lệnh cấm chỉ ảnh hưởng đến hàng nhập khẩu tươi sống và nguyên liệu thô, chưa tác động đến các sản phẩm đã qua chế biến hoặc nấu chín.