Tối 28/7, Bộ Công an thông tin kết quả mở rộng điều tra vụ án xảy ra tại Trung tâm Kiểm nghiệm kiểm chứng và Dịch vụ chất lượng, Công ty TNHH Công nghệ NhoNho, Công ty TNHH MTV Trái cây Thủy cùng nhiều tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc.

Theo Cơ quan Cảnh sát điều tra (C03), quá trình điều tra xác định ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), cùng ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, bị cáo buộc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để ban hành chính sách trái quy định, có dấu hiệu tạo ra các "giấy phép con" nhằm phục vụ lợi ích nhóm và trục lợi với số tiền đặc biệt lớn.

Cơ quan điều tra cũng cho rằng hai cá nhân này đã can thiệp vào quá trình cấp giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói, tạo điều kiện cho việc mua bán trái phép các loại mã số phục vụ xuất khẩu.

Mã số vùng trồng trở thành "tấm vé" bắt buộc để vào thị trường Trung Quốc 

Theo thống kê, trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt khoảng 562 triệu USD. Trước đó, năm 2025, mặt hàng này lập kỷ lục với giá trị xuất khẩu 3,86 tỷ USD, dẫn đầu nhóm trái cây xuất khẩu của Việt Nam.

Tuy nhiên, để được thông quan vào Trung Quốc, sầu riêng phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu nghiêm ngặt, trong đó bắt buộc có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và giấy chứng nhận kiểm nghiệm đối với chất vàng O và cadimi từ các phòng thí nghiệm được phía Trung Quốc công nhận.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhiều lần cảnh báo rằng nếu phát hiện sai phạm, phía Trung Quốc có thể thu hồi mã số vùng trồng, đình chỉ phòng kiểm nghiệm hoặc thậm chí tạm dừng nhập khẩu.

Dù vậy, tình trạng gian lận trong sử dụng mã số vùng trồng vẫn diễn ra trong thời gian dài, gây nhiều rủi ro cho hoạt động xuất khẩu.

Gian lận mã số vùng trồng diễn biến phức tạp

Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) từng phát đi cảnh báo về việc nhiều đối tượng làm giả hợp đồng ủy quyền, giả mạo chữ ký và con dấu nhằm chiếm dụng hoặc sử dụng trái phép mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói để xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc.

Theo hiệp hội, hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp làm ăn chân chính mà còn làm gia tăng nguy cơ hàng hóa không đạt tiêu chuẩn vẫn được đưa ra thị trường.

Trong khi đó, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cũng nhiều lần phản ánh tình trạng các phòng kiểm nghiệm được Trung Quốc công nhận liên tục bị thu hồi hoặc tạm dừng hoạt động, khiến quá trình kiểm định bị gián đoạn.

Không ít thời điểm, hàng trăm đến hàng nghìn container sầu riêng phải nằm chờ tại cửa khẩu do không thể hoàn tất thủ tục kiểm nghiệm.

Ách tắc kiểm nghiệm khiến xuất khẩu nhiều lần lao đao

Đầu tháng 5 vừa qua, trước tình trạng ùn ứ hàng hóa do thiếu năng lực kiểm nghiệm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các đơn vị tăng cường nhân lực, tổ chức làm việc ngoài giờ khi cần thiết để rút ngắn thời gian trả kết quả.

Bộ cũng yêu cầu các cơ sở kiểm nghiệm công khai quy trình, chi phí và thời gian thực hiện nhằm hạn chế tiêu cực, đồng thời nghiêm cấm hành vi gây khó dễ hoặc từ chối kiểm nghiệm khi không có lý do chính đáng.

Trước đó, vào cuối năm 2025, khi gần 2.000 container sầu riêng tại Đắk Lắk bị ách tắc, Chính phủ đã yêu cầu làm rõ nguyên nhân và xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân để xảy ra tình trạng gián đoạn hoạt động kiểm nghiệm.

Siết quản lý để bảo vệ ngành hàng tỷ USD

Tháng 5/2025, Thủ tướng đã chỉ đạo Bộ Công an điều tra, xử lý nghiêm các hành vi gian lận mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, làm giả hồ sơ xuất khẩu và các hành vi vi phạm khác trong chuỗi sản xuất, kinh doanh sầu riêng.

Đến tháng 11/2025, Bộ Công an khởi tố vụ án liên quan đến Trung tâm Kiểm nghiệm kiểm chứng và Dịch vụ chất lượng cùng các doanh nghiệp liên quan, đồng thời khởi tố 17 bị can.

Quá trình điều tra xác định đã xuất hiện tình trạng mua bán mã số vùng trồng, mua bán giấy kiểm nghiệm và nhiều sai phạm trong hoạt động kế toán, gây thiệt hại lớn cho Nhà nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh nghiệp tuân thủ pháp luật cũng như uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, muốn ngành sầu riêng phát triển bền vững cần ưu tiên nâng cao chất lượng sản phẩm và hoàn thiện hệ thống quản lý mã số vùng trồng.

Trong khi đó, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, cho biết số lượng vùng trồng được cấp mã tại địa phương vẫn còn hạn chế so với tiềm năng. Ông cho rằng việc đẩy mạnh số hóa dữ liệu, minh bạch quy trình cấp mã và tăng cường truy xuất nguồn gốc sẽ là giải pháp quan trọng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường nhập khẩu.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, việc kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm ngay từ vùng nguyên liệu, nâng cao ý thức tuân thủ của người sản xuất và tăng cường giám sát của cơ quan quản lý sẽ quyết định khả năng duy trì vị thế của sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.