Chính phủ Burkina Faso đã khởi động dự án trị giá 145 triệu USD (3.800 tỷ đồng) nhằm cải tạo 35 đập nước và khoan các giếng sâu để khai thác nguồn nước ngầm đã được lưu giữ hàng nghìn năm dưới lớp đất khô cằn của vùng Sahel.

Kế hoạch kéo dài sáu năm này được giới thiệu như một bước đi hướng tới mục tiêu tự đảm bảo nguồn cung nước mà không phụ thuộc vào nguồn tài trợ hay hệ thống hỗ trợ từ bên ngoài.

Dự án được mô tả là phản ứng trực tiếp trước cuộc khủng hoảng nước ngày càng nghiêm trọng tại quốc gia Tây Phi này. Tình trạng biến đổi khí hậu, sa mạc hóa và lượng mưa ngày càng khó dự báo đã làm gia tăng áp lực lên nguồn nước vốn đã khan hiếm.

Burkina Faso là quốc gia không giáp biển, thường xuyên đối mặt với hạn hán. Hơn 80% dân số nước này sống dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi, nhưng nhiều khu vực, đặc biệt là vùng nông thôn, từ lâu đã thiếu nguồn nước sinh hoạt ổn định.

Theo Burkina Faso, dự án bao gồm một loạt giải pháp tổng thể vượt xa việc đơn thuần khoan giếng khai thác nước ngầm.

Một trong những mục tiêu trọng tâm là cải tạo 35 đập nước lớn đã xuống cấp sau nhiều năm thiếu đầu tư và bảo trì. Song song với đó, Chính phủ dự kiến phát triển hoặc khôi phục khoảng 788 ha đất canh tác có hệ thống tưới tiêu hiện đại, cho phép người dân sản xuất quanh năm thay vì chỉ phụ thuộc vào mùa mưa.

Kế hoạch cũng bao gồm việc bổ sung nước cho 15 hồ chứa chiến lược, xây dựng 15 hồ nuôi thủy sản mới nhằm tăng nguồn cung thực phẩm giàu đạm, đồng thời phục hồi 5.000 ha đất bị suy thoái để chống sa mạc hóa.

Ngoài ra, 80 Ủy ban quản lý nước cộng đồng sẽ được thành lập với mục tiêu trao quyền quản lý nguồn nước cho người dân địa phương thay vì các cơ quan hành chính ở xa. Chính phủ cũng đề xuất thành lập Quỹ Nước Quốc gia nhằm hỗ trợ tài chính cho các dự án trong tương lai.

Điểm đáng chú ý nhất của kế hoạch này nằm ở cơ sở khoa học đã được xác nhận từ nhiều năm trước.

Sự tồn tại của các trữ lượng nước ngầm khổng lồ dưới vùng Sahel đã được chứng minh thông qua các nghiên cứu quy mô lớn của International Atomic Energy Agency (Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế), cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc.

Trong giai đoạn 2012-2017, IAEA đã đào tạo và hỗ trợ thiết bị cho các nhà khoa học thuộc 13 quốc gia châu Phi, trong đó có Burkina Faso, để lập bản đồ nguồn nước ngầm bằng các kỹ thuật đồng vị dựa trên công nghệ hạt nhân.

Nghiên cứu được công bố vào tháng 5/2017 đã khảo sát năm hệ thống tầng chứa nước xuyên biên giới lớn của châu Phi, bao gồm hệ thống Liptako-Gourma-Thượng Volta nằm ngay bên dưới Burkina Faso, cùng với các lưu vực Hồ Chad, Senegal-Mauritania, Taoudeni và Iullemeden.

Kết quả được đánh giá là rất khả quan. Các nhà khoa học xác nhận dưới lòng đất tồn tại trữ lượng nước lớn với chất lượng phù hợp cho sinh hoạt, trong khi mức độ ô nhiễm vẫn còn tương đối thấp.

Mặc dù đầy tham vọng, dự án vẫn phải đối mặt với nhiều trở ngại đáng kể.

Trước hết là vấn đề quy mô. Diện tích 788 ha đất được khôi phục hệ thống tưới tiêu chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng tiềm năng nông nghiệp của Burkina Faso, nơi vẫn còn hàng nghìn hecta đất chưa được khai thác hiệu quả. Nói cách khác, khoản đầu tư 145 triệu USD tuy đáng kể nhưng chưa đủ để giải quyết toàn bộ bài toán thiếu nước của quốc gia này.

Một cảnh báo quan trọng khác đến từ giới thủy văn học. Các chuyên gia của IAEA nhấn mạnh rằng nước ngầm không phải là nguồn tài nguyên vô hạn. Nếu khai thác quá mức hoặc để xảy ra ô nhiễm, các tầng chứa nước có thể nhanh chóng suy giảm.