Giải mã nguyên nhân gây mệt mỏi, "nóng trong" và chán ăn ngày hè

Việt Nam là một nước nhiệt đới, lại thêm ảnh hưởng của hiệu ứng nhà kính nên mùa hè ngày càng nắng nóng. Lượng mồ hôi thoát ra lớn nên lượng nước và điện giải mất đi mỗi ngày ra ngoài cơ thể nhiều, đặc biệt là sau khi hoạt động thể lực, vận động hoặc mới di chuyển dưới trời nắng. Hơn nữa, khi thời tiết trở nên nóng nực, da thường dễ nổi mụn, rôm sảy, mẩn ngứa rất khó chịu. Sự mệt mỏi kéo theo tình trạng chán ăn, ăn không ngon miệng.

Khi thời tiết chuyển sang nóng, tình trạng nội nhiệt (nóng trong) có thể gia tăng, ảnh hưởng đến tâm và tỳ với các biểu hiện như: nhiệt miệng, táo bón, khô miệng, bứt rứt, dễ cáu gắt, nước tiểu vàng...  

Theo ThS. BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, chế độ ăn uống không hợp lý như nhiều đồ cay nóng, uống ít nước và thức khuya sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng này. Việc thanh nhiệt là cần thiết để duy trì sức khỏe, giúp cơ thể cân bằng và phòng tránh các bệnh lý.  

Bổ sung ngay các món canh giải nhiệt, dễ tiêu vào thực đơn gia đình

Sự kết hợp giữa tinh hoa ẩm thực và y học cổ truyền mang đến những món canh dược thiện, dân dã vừa dễ nấu, vừa giúp thanh nhiệt, lợi thủy, an thần và kiện tỳ ích khí.

Canh rau má nấu tôm hoặc cá lóc

Rau má vị ngọt, tính mát có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, làm hạ hỏa can nhiệt. Nấu canh rau má với thịt nạc băm, tôm tươi hoặc cá lóc không chỉ bổ sung nhiều vitamin, khoáng chất mà còn giúp lương huyết, ổn định huyết áp. Khi nấu, bạn chỉ cần phi thơm hành, xào săn thịt/tôm, thêm nước đun sôi rồi thả rau má vào nấu 2-3 phút để rau giữ được độ giòn ngọt.

Họ nhà mướp và mướp đắng (khổ qua)

Mướp và mướp đắng là những loại quả "vàng" của mùa hè. Mướp có vị ngọt, tính mát, giúp nhuận tràng, tiêu hóa tốt, nấu cùng cua đồng hoặc tôm tươi sẽ tạo ra bát canh ngọt lịm, giàu đạm.

Trong khi đó, mướp đắng có vị đắng, tính hàn, giúp thanh tâm, sáng mắt, giáng hỏa, rất tốt cho người bị nhiệt miệng, cảm nắng. Món canh mướp đắng nhồi thịt (heo xay, nấm hương, mộc nhĩ) hoặc nấu cùng tôm tươi là lựa chọn hoàn hảo. Để giữ màu xanh của mướp, nên đun nước thật sôi mới thả mướp vào và đun trên lửa lớn.

Canh bí đao (bí xanh)

Bí đao vị ngọt, tính lạnh giúp lợi thủy, tiêu thũng, giải khát, trừ phế nhiệt, rất tốt cho người bị đái dắt, khó ngủ. Canh bí đao nấu với tôm tươi, thịt băm hoặc sườn non là món ăn nhẹ bụng, ít dầu mỡ. Theo kinh nghiệm dân gian, bí đao còn giúp giảm cảm giác bức bối, khô miệng khi oi nóng.

Các món canh thủy hải sản (cua, hến, ngao, cá lóc)

Đây là những món ăn mang đậm hương vị đồng quê được ưa chuộng bậc nhất. Hến và cua có tính hàn, giúp lợi tiểu, thanh nhiệt. Bạn có thể làm đa dạng mâm cơm bằng canh hến/cua nấu mồng tơi, rau ngót, hoa thiên lý hoặc nấu chua. Canh ngao nấu đậu non, cà chua hoặc rong biển cũng là gợi ý giải nhiệt tuyệt vời. Đặc biệt, món canh chua cá lóc nấu dọc mùng, sơn tra và thì là còn có tác dụng tiêu thực, an thần, chống phù nề.

Canh atiso hầm xương

Atiso được biết đến với tác dụng sơ can, lợi đởm (tốt cho gan, mật), kích thích tiêu hóa. Hoa hoặc ngọn non atiso hầm cùng giò heo, sườn non mang lại một bát canh ngọt thanh, bồi bổ cơ thể suy nhược do nắng nóng kéo dài.

Canh đậu xanh nấu bí đỏ

Đậu xanh (đã cà vỏ) có vị ngọt, tính mát, trừ phiền, giải độc. Ninh mềm đậu xanh cùng bí đỏ tạo ra món canh có vị ngọt tự nhiên, rất dễ tiêu hóa, đặc biệt phù hợp với người hay bị táo bón nhẹ.

Lưu ý khi sử dụng thực phẩm thanh mát ngày hè

Các món canh thanh mát mang lại nhiều lợi ích, tuy nhiên người nội trợ cần nắm rõ một số lưu ý để bảo vệ sức khỏe cả gia đình:

Sử dụng luân phiên: Mỗi tuần chỉ nên luân phiên 3–4 món canh có tính hàn để điều hòa khí huyết, không nên lạm dụng quá nhiều.

Chú ý thể trạng: Người có tỳ vị hư hàn (hay lạnh bụng, tiêu chảy) không nên lạm dụng các thực phẩm tính mát, hoặc cần tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi dùng kéo dài.

Hạn chế đồ nóng: Tránh ăn quá nhiều thịt dê, thịt chó (nhiệt tính), đồ cay nóng và các món nhiều dầu mỡ (sinh đàm thấp) trong những ngày nhiệt độ lên cao.

Bổ sung nước thảo mộc: Có thể uống thêm trà bí đao, trà râu bắp, trà lá sen để tăng cường giải nhiệt.

Theo ThS. BS. Nguyễn Quang Dương, chế độ ăn uống hợp lý, kết hợp với sinh hoạt điều độ sẽ giúp cơ thể thích nghi tốt hơn khi thời tiết chuyển sang nóng, hạn chế tình trạng nóng trong và duy trì sức khỏe ổn định. Việc kết hợp ăn uống khoa học, uống đủ nước và ngủ đủ giấc chính là "chìa khóa" để bạn và gia đình vượt qua mùa hè khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng.