Quy luật dịch tễ thay đổi và gánh nặng bệnh tật

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), tính đến hết tháng 5, toàn thành phố đã ghi nhận 17.718 ca mắc, tăng gần 65% so với cùng kỳ năm trước. Dịch bệnh không chỉ khu trú ở vài khu vực mà đã lan rộng ra toàn bộ 168 phường, xã và đặc khu.

Sự nguy hiểm của đợt dịch này nằm ở chỗ chu kỳ bùng phát đã bị rút ngắn. Thay vì 5 năm như trước đây, hiện nay chu kỳ chỉ còn 3-4 năm. ThS.BS Lê Hồng Nga, Phó giám đốc HCDC nhấn mạnh: "Năm 2026 là thời điểm cần đặc biệt cảnh giác khi số ca mắc sốt xuất huyết đã bắt đầu có dấu hiệu tăng từ cuối năm 2025, số ca mắc từ đầu năm 2026 đến nay cũng đang cao hơn cùng kỳ năm trước,"

Bên cạnh đó, bệnh không còn là "đặc quyền" của trẻ em. Hơn một nửa số ca mắc hiện nay tập trung ở nhóm trên 15 tuổi, thường xuyên đi lại, học tập và làm việc ở môi trường đông người. Tâm lý chủ quan, nhầm lẫn sốt xuất huyết với cảm cúm đã khiến nhiều trường hợp nhập viện khi bệnh đã trở nặng. PGS.TS.BS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc Bệnh viện Nhi đồng 1, từng tiếp nhận bệnh nhi 12 tuổi bị sốc nặng, mất tới 3/4 thể tích máu. Chi phí điều trị cho những ca nguy kịch như vậy có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, để lại gánh nặng kinh tế và tổn thương tâm lý lớn cho gia đình.

Những sai lầm phổ biến và dấu hiệu cảnh báo

Bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, virus sốt xuất huyết có 4 type huyết thanh (DEN-1 đến DEN-4). Tại Việt Nam, cả 4 type này đều đang lưu hành đan xen. Điều này đồng nghĩa với việc một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời, và lần nhiễm sau thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn lần trước do phản ứng miễn dịch chéo.

Nhiều gia đình vẫn lầm tưởng rằng chỉ cần giữ nhà cửa sạch sẽ là đủ an toàn. Tuy nhiên, thực tế muỗi vằn truyền bệnh không sinh sản ở cống rãnh ô nhiễm mà lại đẻ trứng ở những nơi có nước sạch đọng lại dài ngày như khay nước dưới chậu cây, bình hoa, ly nhựa hoặc hộp xốp bỏ quên. Đáng chú ý, chúng có thể theo thang máy lên nhiều tầng khác nhau của các tòa nhà cao cấp.

Sốt xuất huyết thường ủ bệnh từ 4-7 ngày mà không có triệu chứng. Giai đoạn nguy hiểm nhất lại rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, khi bệnh nhân đã giảm hoặc hết sốt. Việc lơ là trong giai đoạn này dễ dẫn đến các biến chứng như mệt lả, xuất huyết dưới da, suy tuần hoàn. Nếu không can thiệp kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 20%.

Chủ động phòng ngừa và lá chắn từ vaccine

Trước bối cảnh dịch lưu hành kéo dài và khó lường, nhu cầu tiêm chủng tại các trung tâm VNVC đã tăng hơn 40% so với tháng trước. Người dân hiện đã có thể tiếp cận vaccine sốt xuất huyết do Takeda (Nhật Bản) sản xuất, dành cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Các dữ liệu cho thấy vaccine giúp giảm hơn 80% nguy cơ mắc và trên 90% nguy cơ nhập viện.

Anh Thanh Tuấn (phường Bình Đông, TP.HCM) khi đưa 3 con đi tiêm chủng đã chia sẻ: “Khi có thêm vaccine phòng bệnh, tôi muốn cho con tiêm sớm để yên tâm hơn”. Cùng chung tâm lý đó, chị Đặng Minh Hà cho biết: “Tại cơ quan tôi và trường học của các con, nhiều gia đình rủ nhau, giục nhau đi tiêm vaccine cho yên tâm”.

Bên cạnh giải pháp vaccine, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng ngành y tế khuyến cáo mỗi gia đình cần dành 5-10 phút mỗi tuần để dọn dẹp vật dụng đọng nước, ngủ màn và chống muỗi đốt. Ngành y tế cũng đang tích cực ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) để cảnh báo sớm, hướng tới mục tiêu toàn cầu không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030. Sự kết hợp giữa ý thức tự giác và vũ khí y học hiện đại chính là chìa khóa để bảo vệ cộng đồng khỏi dịch bệnh này.