Lấy công chúng làm trung tâm trong hệ sinh thái thông tin mới

Trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và hành vi tiếp nhận thông tin, mỗi cơ quan báo chí cần mạnh dạn bước ra khỏi “vùng an toàn” truyền thống, sẵn sàng thử nghiệm các mô hình mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ số để mở rộng công chúng, nâng cao sức cạnh tranh và tạo động lực phát triển bền vững.

Tại phiên thảo luận “Đổi mới sáng tạo để giữ vững vai trò dẫn dắt dư luận, mở rộng không gian tiếp cận thế hệ độc giả và tạo nguồn lực mới cho kinh tế báo chí”, nằm trong chuỗi hoạt động của Hội Báo toàn quốc 2026 diễn ra sáng 20/6, các đại biểu thống nhất nhận định báo chí đang đứng trước bước chuyển mang tính cấu trúc của hệ sinh thái thông tin.

Dự phiên thảo luận có đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; đại diện lãnh đạo các cơ quan báo chí, doanh nghiệp công nghệ và các chuyên gia nghiên cứu, đào tạo trong lĩnh vực báo chí, truyền thông.

Theo các ý kiến tại phiên thảo luận, thách thức không chỉ đến từ sự phát triển của công nghệ, trí tuệ nhân tạo hay mạng xã hội, mà sâu xa hơn là sự thay đổi căn bản trong cách công chúng tiếp nhận thông tin, hình thành nhận thức và xây dựng niềm tin.

Sự bùng nổ của truyền thông xã hội, AI và các nền tảng số đã làm thay đổi toàn diện quy trình sản xuất, phân phối, tiếp nhận và kiểm chứng thông tin. Đây vừa là thách thức lớn, vừa mở ra cơ hội để báo chí tái định vị vai trò và giá trị của mình.

Nhiều số liệu và xu hướng quốc tế, trong nước đáng chú ý cũng được chia sẻ tại phiên thảo luận. Sự phân mảnh công chúng ngày càng mạnh dưới tác động của mạng xã hội, trong khi video và các nền tảng số đang trở thành hình thức tiếp nhận thông tin chủ đạo. Đáng chú ý, năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên tỷ lệ tiếp cận tin tức qua mạng xã hội và video đạt 54%, vượt truyền hình truyền thống cũng như các website, ứng dụng chính thống.

Các đại biểu đề xuất các định hướng chiến lược cho báo chí hiện đại gồm ứng dụng AI dưới sự kiểm soát của con người; phát triển mạnh nội dung video và hiện diện đa nền tảng; xây dựng cộng đồng độc giả trung thành; đồng thời khai thác hiệu quả dữ liệu chính chủ. Trong đó, yếu tố then chốt là chuyển mạnh từ tư duy lấy sản phẩm làm trung tâm sang lấy công chúng làm trung tâm, coi nhu cầu và trải nghiệm của độc giả là cơ sở cho mọi hoạt động sản xuất, phân phối nội dung.

Đổi mới sáng tạo trở thành động lực xuyên suốt

Trong bối cảnh báo chí không còn là trung tâm duy nhất của dòng chảy thông tin, yêu cầu đặt ra là làm thế nào để tiếp tục giữ vững vai trò định hướng, dẫn dắt và đồng hành cùng xã hội trong khi vẫn phải tìm lời giải cho bài toán kinh tế báo chí.

Phù hợp với chủ đề Hội Báo toàn quốc 2026 là “Báo chí Việt Nam - Trung thành, Sáng tạo, Trách nhiệm trong kỷ nguyên mới”, các đại biểu cho rằng đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực xuyên suốt trong hoạt động của các tòa soạn.

Điều này đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ tư duy lãnh đạo, mô hình tổ chức, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng đến phát triển kinh tế báo chí và xây dựng văn hóa nghề nghiệp.

Con đường phát triển lâu dài và bền vững vẫn là nâng cao chất lượng nội dung, tích cực đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ tiên tiến, từ đó đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng, nâng cao hiệu quả truyền thông và mở rộng nguồn thu.

Trước xu thế đó, nhiều cơ quan báo chí trên thế giới và một số cơ quan báo chí của Việt Nam đang chuyển dịch từ mô hình “nhà sản xuất tin tức” sang “doanh nghiệp cung cấp đa dịch vụ dựa trên uy tín thương hiệu”, mở rộng hoạt động sang tổ chức sự kiện, tiếp thị liên kết, thương mại nội dung, nghiên cứu, tư vấn và khai thác dữ liệu.

Đây được xem là hướng đi quan trọng, mang tính gợi mở để các cơ quan báo chí nghiên cứu, vận dụng phù hợp thực tế từng đơn vị nhằm đa dạng hóa nguồn thu trong bối cảnh doanh thu truyền thống từ phát hành và quảng cáo ngày càng suy giảm.

Các cơ quan báo chí cần đẩy nhanh xây dựng tòa soạn hội tụ hiện đại, nâng cao năng lực sản xuất nội dung đa định dạng, đa nền tảng; tăng cường đầu tư cho báo chí chuyên sâu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm bảo vệ bản quyền báo chí, tạo môi trường thuận lợi để phát triển báo chí chính thống trong kỷ nguyên số.

Qua đó, báo chí không chỉ thích ứng với những biến đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông số mà còn tiếp tục giữ vững vai trò định hướng dư luận xã hội, lan tỏa thông tin chính xác, tin cậy, góp phần củng cố niềm tin công chúng và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.