Bộ Công an vừa công bố dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) để lấy ý kiến rộng rãi. Thời gian tiếp nhận góp ý được xác định từ ngày 17/4 đến 07/5.

Thu hẹp phạm vi áp dụng tử hình

Theo quá trình hoàn thiện pháp luật, Bộ luật Hình sự năm 1985 từng quy định 44 tội danh có thể áp dụng hình phạt tử hình. Đến năm 1999, con số này giảm còn 29 tội; năm 2009 tiếp tục giảm xuống 22 tội; năm 2015 còn 18 tội. Gần nhất, tại kỳ họp thứ 9 của Quốc hội khóa XV, luật sửa đổi, bổ sung đã bãi bỏ thêm 8 tội danh, đưa tổng số tội có thể áp dụng hình phạt tử hình xuống còn 10.

Bộ Công an cho rằng quy định về hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự đã thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng vẫn còn rộng, chưa hoàn toàn phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Trên cơ sở đó, cơ quan soạn thảo đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng đối với 10 tội danh còn lại trong luật hiện hành.

Dự thảo chưa nêu cụ thể những tội danh sẽ được bãi bỏ hình phạt tử hình, song nhấn mạnh nguyên tắc chỉ duy trì hình phạt này đối với các hành vi có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm các khách thể quan trọng hoặc gây hậu quả lớn về kinh tế, xã hội và an ninh con người.

Cơ quan soạn thảo đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng đối với 10 tội danh còn lại trong luật hiện hành. Ảnh minh hoạ

Theo nhận định của Bộ Công an, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình sẽ bảo đảm sự nhất quán với định hướng cải cách tư pháp, phù hợp xu hướng pháp luật quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người, đặc biệt là quyền được sống trong pháp luật hình sự. Tuy vậy, nếu không có các giải pháp pháp lý đi kèm đồng bộ như quy định về tù chung thân, cơ chế thu hồi tài sản, bồi thường thiệt hại…, hiệu quả răn đe tội phạm có thể bị ảnh hưởng.

Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất sửa đổi khoản 1 Điều 60 Bộ luật Hình sự theo hướng: khi hết thời hiệu thi hành án đối với người bị kết án tử hình (20 năm), hình phạt này sẽ được chuyển thành tù chung thân.

Đề xuất chuyển phạt tù sang phạt tiền với nhiều tội danh

Theo đó, hình phạt tiền có thể được áp dụng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, thậm chí trong một số trường hợp rất nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật.

Hiện dự thảo chưa liệt kê cụ thể các tội danh thuộc diện mở rộng. Tuy nhiên, để được xem xét áp dụng hình phạt tiền thay cho phạt tù, người phạm tội phải đáp ứng các điều kiện như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường đầy đủ thiệt hại.

Cơ quan soạn thảo cho biết, Bộ luật Hình sự hiện hành đã xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các định hướng về phòng, chống tham nhũng cũng đặt trọng tâm vào việc thu hồi tài sản. Tuy nhiên, quy định hiện nay mới dừng ở mức “có thể” áp dụng, chưa có tiêu chí rõ ràng để phân định giữa phạt tiền và phạt tù khiến chính sách hình sự vẫn thiên về trừng phạt hơn là phục hồi.

Theo đề xuất sửa đổi, các quy định sẽ được hoàn thiện theo hướng cụ thể, chặt chẽ hơn, tạo cơ sở pháp lý minh bạch để tòa án áp dụng hình phạt tiền thay cho phạt tù trong những trường hợp phù hợp.

Dự thảo cũng đặt ra phương án mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền đối với một số nhóm tội danh. Ảnh minh họa

Bộ Công an nhận định, việc mở rộng áp dụng hình phạt tiền có thể góp phần giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước từ các vụ án có yếu tố vụ lợi. Đối với xã hội và doanh nghiệp, chính sách này giúp người phạm tội, nhất là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm, có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập cộng đồng. Trong môi trường doanh nghiệp, việc áp dụng phạt tiền thay cho phạt tù cũng góp phần hạn chế nguy cơ gián đoạn hoạt động sản xuất, quản trị khi người quản lý vi phạm.

Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả thực thi, dự thảo đặt ra yêu cầu cần tăng cường cơ chế xác minh tài sản, thu nhập, tránh tình trạng bản án đã tuyên nhưng khó thi hành do người vi phạm tẩu tán tài sản.

Đồng thời, Bộ Công an cũng đề xuất tăng gấp đôi tiền phạt với các tội liên quan kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm nhằm tăng tính công bằng, nhân đạo và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.