Thách thức từ phương thức canh tác manh mún và nhỏ lẻ

Quả ổi trồng tại khu vực xã Sơn Dương của thành phố Hạ Long cũ, nay thuộc phường Hoành Bồ, từ lâu đã trở thành một loại nông sản được người tiêu dùng đặc biệt ưa chuộng. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thuận lợi, quả ổi nơi đây luôn giữ được độ giòn thơm, vị ngọt thanh cùng sắc màu tươi tắn. Tuy nhiên, cách đây hơn chục năm, người dân trong phường chỉ duy trì trồng ổi với quy mô nhỏ lẻ, manh mún. Phần lớn các hộ gia đình canh tác theo phương thức truyền thống, phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân, nên chất lượng quả không đồng đều. Sự thiếu liên kết này khiến hiệu quả kinh tế từ cây ổi trong suốt một thời gian dài chỉ dừng ở mức thấp.

Những hạn chế của phương thức sản xuất truyền thống càng bộc lộ rõ khi bước vào mùa mưa. Do ngậm nước nhiều, trong khi thiếu ánh sáng để tích tụ đường tự nhiên, quả ổi thường bị nhạt vị, hương thơm kém đậm và kết cấu mềm hơn bình thường. Hệ quả là giá bán giảm mạnh, việc tiêu thụ cũng gặp nhiều trở ngại. Người nông dân thường xuyên rơi vào cảnh sản phẩm làm ra nhưng khó tìm đầu ra ổn định, gây lãng phí nguồn lực. Việc phụ thuộc quá lớn vào điều kiện tự nhiên, trong khi thiếu các giải pháp kỹ thuật bài bản, đã trở thành rào cản lớn kìm hãm sự phát triển của thương hiệu ổi địa phương.

Trước những thách thức về tính bền vững của mô hình kinh tế hộ, nhu cầu tổ chức lại sản xuất trở nên cấp thiết. Sản xuất manh mún không chỉ làm suy giảm sức cạnh tranh của nông sản Hoành Bồ mà còn khiến người nông dân dễ bị tổn thương trước biến động của thời tiết và thị trường. Đồng thời, sự thiếu đồng nhất trong quy trình chăm sóc khiến việc kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón gặp nhiều khó khăn, từ đó ảnh hưởng đến uy tín chung của thương hiệu ổi Hoành Bồ vốn đã có chỗ đứng trên thị trường. Nếu không có một đơn vị đứng ra quy tụ và định hướng rõ ràng, tiềm năng từ vùng nguyên liệu sẵn có sẽ khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế bền vững cho cộng đồng.

Giải pháp liên kết nâng tầm giá trị nông sản địa phương

Để giải quyết bài toán sản xuất, năm 2021, Hợp tác xã Nông Lâm Ngư nghiệp Việt Hưng được thành lập tại thôn Vườn Rậm, quy tụ gần 60 hộ dân tham gia. Đơn vị tổ chức trồng ổi trên diện tích 15 ha theo hình thức liên kết sản xuất, đồng thời bao tiêu sản phẩm với quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Hợp tác xã xác định rõ định hướng sản xuất sạch theo tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời duy trì và phát triển thương hiệu ổi Hoành Bồ thông qua việc xin phép sử dụng nhãn hiệu từ Hội Nông dân thành phố Hạ Long cũ. Ngoài ra, đơn vị chủ động sản xuất phân bón hữu cơ từ phế phẩm cá kết hợp đậu nành và men vi sinh để cung cấp cho các hộ liên kết. Cán bộ kỹ thuật thường xuyên bám sát đồng ruộng, hướng dẫn nông dân ghi chép nhật ký canh tác và giám sát việc sử dụng vật tư nông nghiệp.

Khẳng định về vị thế sản phẩm hiện nay, bà Nguyễn Thúy Hà, Giám đốc Hợp tác xã Nông Lâm Ngư nghiệp Việt Hưng, cho biết ổi Hoành Bồ đã giữ được chỗ đứng vững chắc trên thị trường với giá bán và sản lượng ổn định. Trung bình mỗi ngày, đơn vị cung ứng khoảng 1 tấn quả tươi với giá 35.000 đồng/kg; đồng thời phát triển thêm sản phẩm nước ép ổi nguyên chất bán tại chợ Hạ Long I với giá 50.000 đồng/lít. Theo bà, việc mở rộng sang chế biến rượu ổi từ gạo tẻ nương OCOP 3 sao và các sản phẩm nước giải khát không chỉ gia tăng giá trị nông sản mà còn góp phần giải quyết hiệu quả bài toán tiêu thụ trong mùa cao điểm. Nhờ đó, người nông dân chủ động hơn trong sản xuất, giảm áp lực trước tình trạng “được mùa rớt giá”.

Sự bài bản trong cách làm đã mang lại kết quả rõ nét khi sản phẩm ổi của đơn vị đạt chứng nhận OCOP 4 sao vào năm 2022, trong khi rượu ổi cũng đạt OCOP 3 sao cùng năm. Đến năm 2025, cả hai sản phẩm tiếp tục được tôn vinh là sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu của tỉnh Quảng Ninh và được trưng bày tại các triển lãm quốc gia quy mô lớn. Việc đầu tư bao bì, nhãn mác chuyên nghiệp, tích hợp tem truy xuất nguồn gốc và mã QR, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm soát thông tin sản phẩm. Với mức giá thu mua luôn cao hơn thị trường ít nhất 2.000 đồng/kg, mỗi héc ta ổi hiện mang lại thu nhập từ 200 đến 300 triệu đồng mỗi năm. Mô hình này không chỉ góp phần nâng cao tỷ lệ hộ khá, giàu tại địa phương mà còn khẳng định vai trò then chốt của kinh tế tập thể trong quá trình xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại.