Việt Nam sở hữu vị trí địa lý thuận lợi khi nằm trên tuyến giao thương hàng hải quốc tế, có đường bờ biển dài cùng hệ thống cảng biển tương đối phát triển. Vì vậy, ngành đóng tàu từ lâu đã được xác định là một trong những ngành cơ khí trọng điểm, giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - quốc phòng của đất nước.

Ngày 6/1/2004 được xem là dấu mốc đặc biệt của ngành hàng hải Việt Nam khi Vinashin Sun (con tàu viễn dương đầu tiên do kỹ sư, công nhân Việt Nam đóng mới và do người Việt trực tiếp vận hành) cập cảng Sài Gòn sau hành trình vòng quanh thế giới kéo dài 131 ngày an toàn, không xảy ra sự cố.

Theo thông tin công bố, Vinashin Sun do Công ty Vận tải và Dịch vụ Hàng hải làm chủ tàu, còn Tổng Công ty Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) là chủ đầu tư. Con tàu được bàn giao ngày 25/12/2002, không lâu trước khi thực hiện chuyến hải trình lịch sử vòng quanh thế giới.

Vinashin Sun có chiều dài toàn bộ 136,4m, rộng 22m, chiều cao mạn 10,5m, trọng tải 12.500 tấn và công suất máy chính đạt 4.500 mã lực. Tàu được đóng theo thiết kế của Nhật Bản, trong khi toàn bộ quá trình thi công do 100% kỹ sư, công nhân đóng tàu Việt Nam đảm nhiệm. Các chuyên gia nước ngoài chỉ tham gia ở khâu vận hành và bảo hành thiết bị.

Con tàu có tổng mức đầu tư khoảng 157 tỷ đồng, được đóng và hoàn thiện trong vòng 9 tháng. Vinashin Sun cũng được cấp chứng chỉ đăng kiểm của tổ chức đăng kiểm Nhật Bản cùng chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2000.

Trong chuyến hải trình đặc biệt này, Vinashin Sun đã vượt qua 3 đại dương lớn gồm Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương, đồng thời ghé qua 4 châu lục Á, Âu, Phi và Mỹ. Thành công của chuyến đi được xem là minh chứng rõ nét cho năng lực thiết kế, đóng mới và khai thác tàu biển của đội ngũ kỹ sư, thuyền viên Việt Nam.

Theo các ghi chép, không phải đến thời hiện đại, Việt Nam mới ghi dấu ấn trong lĩnh vực đóng tàu. Ngay từ thế kỷ XIX, dưới triều Minh Mạng, người Việt đã từng chế tạo thành công tàu thủy chạy bằng hơi nước - thành tựu kỹ thuật được đánh giá có ý nghĩa lớn trong bối cảnh đương thời.

Theo sử sách, dưới thời Gia Long, triều đình từng sở hữu một số tàu chạy bằng hơi nước mua của người Pháp. Tuy nhiên, việc vận hành và bảo dưỡng đều do người Pháp đảm nhiệm. Nhờ nắm giữ kỹ thuật, nhóm thợ và lái tàu người Pháp thường tỏ thái độ coi thường quan quân Việt Nam.

Khi vua Minh Mạng lên ngôi, các đạo dụ cấm đạo Thiên Chúa được thực hiện nghiêm ngặt khiến nhóm thợ người Pháp bất mãn, nhiều lần gây khó khăn trong quá trình vận hành tàu của triều đình. Nhận thấy sự phụ thuộc về kỹ thuật, vua Minh Mạng quyết tâm tìm cách khắc phục. 

Khoảng năm 1838, nhà vua chỉ thị cho Võ khố nghiên cứu, chế tạo tàu hơi nước để người Việt có thể từng bước làm chủ công nghệ. Thời điểm này, một người thợ rèn tên Huỳnh Văn Lịch (quê ở làng Hiền Lương - Huế ngày nay) đã đứng ra xin đảm nhận nhiệm vụ.

Dù không am hiểu sâu về máy móc, Huỳnh Văn Lịch nổi tiếng là người có tay nghề rèn rất giỏi. Đồng hành cùng ông là Võ Huy Trinh. 2 người phân công điều hành các nhóm thợ rèn, thợ nguội và triển khai chế tạo dựa trên mẫu tàu còn lưu lại từ thời vua Gia Long.

Không lâu sau, con tàu hoàn thiện. Vua Minh Mạng đã trực tiếp ra sông Ngự Hà để xem chạy thử. Kết quả, tàu vận hành ổn định với tốc độ được đánh giá không thua kém tàu của Pháp thời bấy giờ.