Nguy cơ sốc nhiệt và đột quỵ do nắng nóng cực đoan

Trong dịp nghỉ lễ, dự báo thời tiết nắng nóng gay gắt tại nhiều khu vực trên cả nước. Đây là mối nguy trực tiếp cho những người thường xuyên di chuyển ngoài trời hoặc tham gia du lịch biển. BSCK II Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, đặc biệt lưu ý về thói quen tắm ngay sau khi đi nắng về. Dù việc này mang lại cảm giác giải nhiệt tức thì, nhưng lại là tác nhân hàng đầu dẫn đến các ca đột quỵ não nghiêm trọng. Khi cơ thể ở nhiệt độ cao, mạch máu ngoại vi giãn ra để thải nhiệt, việc tiếp xúc nước lạnh đột ngột sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm, gây ra phản xạ sốc lạnh.

Cơ chế này khiến mạch máu co lại tức thì để giữ nhiệt, làm áp lực lên thành mạch tăng vọt, dễ dẫn đến chảy máu não hoặc nhồi máu não. Ngoài ra, nắng nóng khiến cơ thể mất nước và điện giải nhanh qua mồ hôi, làm tăng độ nhớt của máu. Khi máu trở nên cô đặc và lưu thông chậm, kết hợp với sự biến động nhịp tim, các cục máu đông rất dễ hình thành, gây tắc mạch não ngay sau đó. Đối với nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch, huyết áp, tiểu đường hoặc tiền sử đột quỵ, những tác động này càng trở nên nguy hiểm và khó lường hơn bao giờ hết.

Bên cạnh đó, tác động của tia UV cũng là mối đe dọa không thể chủ quan. Theo Ths.BSCK II Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, nhiều người thường bị thời tiết "đánh lừa" khi trời râm mát hoặc ngồi trong xe ô tô. Thực tế, tia UV vẫn xuyên thấu và tác động tiêu cực đến cấu trúc da. Việc không bảo vệ da đúng cách có thể dẫn đến cháy nắng hoặc các tổn thương lâu dài. Đặc biệt, khi đến môi trường lạ, sự thay đổi nhiệt độ và các tác nhân từ côn trùng, thức ăn lạ dễ khiến cơ thể phản ứng mạnh. Các biểu hiện dị ứng như mảng gồ trên da, ngứa ngáy hay phù môi có thể xuất hiện nhanh chóng sau khi tiếp xúc dị nguyên.

Sự chủ quan trong việc theo dõi các dấu hiệu cảnh báo sớm cũng khiến tình trạng bệnh trở nặng. Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng nhấn mạnh rằng các dấu hiệu sốc nhiệt như thân nhiệt trên 40°C, da nóng khô, lú lẫn thường bị nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường. Nếu không nhận diện kịp thời, người bệnh có thể rơi vào trạng thái co giật hoặc tổn thương não vĩnh viễn. Việc thiếu chuẩn bị thuốc đặc trị cho bệnh lý nền cũng khiến nhiều du khách bị động khi gặp sự cố tại những địa điểm du lịch xa xôi, nơi khó tiếp cận hệ thống y tế chuyên sâu hoặc các nhà thuốc uy tín để mua đúng loại thuốc điều trị hàng ngày.

Giải pháp chủ động bảo vệ sức khỏe và xử trí sự cố

Để đảm bảo an toàn, giải pháp đầu tiên là thực hiện vệ sinh cơ thể đúng cách. Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng khuyến cáo du khách tuyệt đối không tắm ngay sau khi đi nắng. Sau khi di chuyển về, cần nghỉ ngơi ít nhất 20 đến 30 phút tại nơi thoáng mát để cơ thể hạ nhiệt tự nhiên. Trước khi tắm, nên làm quen với nước bằng cách lau người bằng khăn ẩm hoặc rửa chân tay trước. Đồng thời, du khách cần ưu tiên uống nước lọc, nước điện giải để bù đắp lượng khoáng chất, hạn chế tối đa rượu bia. Trong khung giờ cao điểm từ 10h đến 16h, nên hạn chế ra ngoài trời để tránh tiếp xúc trực tiếp với ngưỡng nhiệt độ nguy hiểm nhất.

Về phía bảo vệ làn da, Ths.BSCK II Nguyễn Tiến Thành hướng dẫn du khách sử dụng kem chống nắng ngay cả khi không thấy nắng. Lượng kem bôi cho mặt tương đương một đồng xu và cần dặm lại sau mỗi 3 tiếng nếu tham gia hoạt động ngoài trời hoặc đi biển. Đối với người có làn da mụn hoặc nhạy cảm, nên ưu tiên sản phẩm có kết cấu mỏng nhẹ, thông thoáng thay vì chỉ tập trung vào chỉ số chống nắng quá cao vì có thể gây bí da. Việc lựa chọn sản phẩm phù hợp giúp ngăn ngừa tác động của tia UV và hạn chế nguy cơ dị ứng do mỹ phẩm dưới tác động nhiệt độ cao, giúp làn da duy trì trạng thái khỏe mạnh suốt chuyến đi.

Trong công tác chuẩn bị hành lý, Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, khuyên du khách trang bị một "túi y tế di động". Túi này cần chứa đủ vật dụng cơ bản như khẩu trang, nước sát khuẩn, nhiệt kế và các loại thuốc không kê đơn như hạ sốt, giảm ho, bù điện giải. Đối với tình huống dị ứng hay tiêu chảy, việc có sẵn thuốc xử lý sẽ giúp hạn chế tối đa các biến chứng nặng. Đặc biệt, du khách có bệnh nền phải chuẩn bị đúng và đủ thuốc điều trị hàng ngày như huyết áp, tiểu đường hay hen suyễn, vì việc tìm mua đúng loại thuốc đang sử dụng tại các điểm du lịch thường rất khó khăn.

Việc nắm vững quy tắc "vàng" FAST (Face, Arm, Speech, Time) để nhận diện đột quỵ là vô cùng quan trọng. Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng nhấn mạnh nếu thấy người thân có dấu hiệu méo miệng, yếu liệt chi hoặc nói ngọng, cần lập tức gọi cấp cứu 115. Mỗi phút trôi qua là hàng triệu tế bào não bị mất đi, do đó thời gian chính là yếu tố quyết định sự sống còn. Đối với các chuyến du lịch khám phá, việc mang theo những dụng cụ đơn giản như còi, bật lửa hay dây thừng cũng có thể trở thành cứu cánh trong tình huống lạc đường hoặc đuối nước. Sự chuẩn bị chủ động sẽ giúp mỗi gia đình tận hưởng kỳ nghỉ an tâm, an toàn nhất.