Giai đoạn 2026-2030 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia, bao gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Điểm nhấn của giai đoạn này là chuyển trọng tâm từ đầu tư hạ tầng sang phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

Theo ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối quốc gia Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chương trình trong giai đoạn mới sẽ ưu tiên nâng cao chất lượng đời sống người dân, phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn giá trị văn hóa, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo mục tiêu được Quốc hội và Chính phủ đặt ra, đến năm 2030 cả nước sẽ có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; thu nhập bình quân khu vực nông thôn tăng từ 2,5 đến 3 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo tiếp tục giảm bình quân từ 1-1,5% mỗi năm và cơ bản không còn các xã, thôn đặc biệt khó khăn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong lộ trình này, khu vực kinh tế tập thể, đặc biệt là các hợp tác xã, được xác định là hạt nhân thúc đẩy phát triển sản phẩm OCOP theo chuỗi giá trị. Hiện cả nước có khoảng 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng số lượng lên khoảng 25.000 sản phẩm, song trọng tâm không chỉ là gia tăng số lượng mà hướng đến nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.

Chuyển đổi số được xem là động lực quan trọng của giai đoạn phát triển mới. Các hợp tác xã sẽ từng bước ứng dụng công nghệ vào quản trị, quản lý tài chính, đất đai, thành viên và hoạt động sản xuất. Việc áp dụng mã số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc và cơ sở dữ liệu số sẽ giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm từ vùng nguyên liệu đến thị trường tiêu thụ, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng và các thị trường xuất khẩu.

Không chỉ đóng vai trò liên kết nông hộ, hợp tác xã còn là đầu mối tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung và xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho sản phẩm OCOP. Tại Hà Nội, Chương trình OCOP tiếp tục phát huy hiệu quả trong nâng cao giá trị nông sản và sản phẩm làng nghề. Thành phố đặt mục tiêu trong năm 2026 sẽ có thêm khoảng 300 sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 20 sản phẩm được đề xuất đánh giá đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia.

Nhiều mô hình sản xuất đã cho thấy hiệu quả rõ nét sau khi tham gia Chương trình OCOP. Công ty TNHH Sản xuất Thương mại và Xuất nhập khẩu Dương Kiên đã đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng vùng nguyên liệu và chuẩn hóa quy trình sản xuất sau khi sản phẩm miến dong được công nhận OCOP, qua đó mở rộng thị trường xuất khẩu. Trong khi đó, Hợp tác xã Hà Nội Xanh đang phát triển nông nghiệp an toàn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và khai thác thị trường Halal giàu tiềm năng.

Để tạo nền tảng phát triển lâu dài cho khu vực kinh tế tập thể, Chương trình phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030 tập trung tháo gỡ bốn điểm nghẽn lớn gồm vốn, nguồn nhân lực, thị trường và khoa học - công nghệ.

Ở lĩnh vực tài chính, các cơ chế mới dự kiến mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho hợp tác xã thông qua việc chấp nhận nhiều loại tài sản bảo đảm hình thành từ vốn vay, đồng thời nâng cao vai trò của Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã như một định chế tài chính chuyên biệt.

Đối với nguồn nhân lực, Nhà nước sẽ tăng cường hỗ trợ thu hút đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ và lao động trẻ làm việc tại hợp tác xã, đồng thời đổi mới hoạt động đào tạo theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại. Song song với đó, các chủ thể OCOP sẽ được hỗ trợ kết nối với hệ thống phân phối hiện đại, các sàn thương mại điện tử và chuỗi cung ứng trong nước cũng như quốc tế nhằm mở rộng đầu ra cho sản phẩm.

Trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, việc chuyển giao kỹ thuật từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ sẽ được đẩy mạnh. Các hợp tác xã cũng được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, ứng dụng công nghệ bảo quản và đóng gói hiện đại nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Đến năm 2030, cả nước phấn đấu có ít nhất 500 tổ hợp tác ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất. Các chính sách hỗ trợ sẽ tập trung xây dựng những mô hình điểm theo từng vùng sinh thái, đầu tư hệ thống tưới thông minh, nhà màng, thiết bị bay không người lái và các nền tảng dữ liệu số để tạo sức lan tỏa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng xác định phát triển vùng nguyên liệu đặc trưng, xây dựng mã số vùng trồng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, hoàn thiện cơ sở dữ liệu số quốc gia về OCOP và mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc là những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới. Cùng với đó, việc triển khai Quyết định 1948/QĐ-BNNMT về phát triển du lịch nông thôn sẽ góp phần gắn kết phát triển sản phẩm OCOP với du lịch trải nghiệm, làng nghề và bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.

Với định hướng phát triển đồng bộ từ thể chế, nguồn lực đến công nghệ, kinh tế tập thể được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột quan trọng trong phát triển nông nghiệp hiện đại. Sự liên kết chặt chẽ giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân không chỉ nâng tầm giá trị các sản phẩm OCOP mà còn góp phần xây dựng nền kinh tế nông thôn xanh, bền vững và có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.