Áp lực từ quy định xuất khẩu khắt khe

Theo Báo Lâm Đồng, ngành cà phê tại địa phương đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có từ thị trường quốc tế, đặc biệt là Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Quy định này yêu cầu các sản phẩm cà phê khi xuất khẩu vào thị trường châu Âu phải chứng minh được nguồn gốc rõ ràng và không liên quan đến hoạt động phá rừng sau thời điểm năm 2020. Đây được xem là một rào cản kỹ thuật rất lớn đối với những vùng trồng vẫn duy trì phương thức canh tác truyền thống, thiếu sự quản lý chặt chẽ về dữ liệu đất đai cũng như quy trình sản xuất.

Thực tế tại địa phương cho thấy, nếu không kịp thời thay đổi, ngành cà phê vốn là thế mạnh của tỉnh sẽ đứng trước nguy cơ bị loại khỏi các chuỗi cung ứng toàn cầu. Hiện nay, Lâm Đồng sở hữu diện tích cà phê lên tới 327.000 ha, chiếm hơn 45% diện tích của cả nước. Với sản lượng dự kiến đạt trên 1 triệu tấn vào năm 2025, áp lực tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế để duy trì dòng chảy xuất khẩu đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết đối với cả chính quyền lẫn người dân.

Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Thanh Tâm, Giám đốc Công ty Cổ phần TMT Consulting nhận định EUDR không chỉ đơn thuần là một rào cản kỹ thuật mà còn là cơ hội lớn để tái cấu trúc toàn bộ ngành cà phê. Theo ông, khi nông dân bắt đầu thay đổi tập quán sản xuất cũ, nghiêm túc tuân thủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc cũng như bảo vệ rừng, giá trị của sản phẩm cà phê chắc chắn sẽ được nâng cao đáng kể trên thị trường quốc tế.

Trong khi đó, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng khẳng định việc tuân thủ quy định EUDR là xu thế tất yếu. Vị đại diện này cho biết thời gian qua, ngành nông nghiệp đã tích cực phối hợp cùng doanh nghiệp và các đơn vị tư vấn để tổ chức hàng loạt lớp tập huấn cho người dân. Mục tiêu trọng tâm là hỗ trợ nông dân áp dụng thành thạo các kỹ thuật canh tác bền vững, đồng thời khẩn trương xây dựng hệ thống dữ liệu vùng trồng phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc trong thời gian tới.

Canh tác bền vững giúp tăng thu nhập

Để giải quyết những thách thức trên, tỉnh Lâm Đồng đã triển khai hàng loạt dự án sản xuất cà phê giảm phát thải và đáp ứng tiêu chuẩn EUDR với sự tham gia của khoảng 10.000 nông hộ. Các mô hình canh tác mới như trồng xen cây che bóng, sử dụng phân bón hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Những phương pháp này không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào từ 15% đến 20% mà còn góp phần nâng cao năng suất cây trồng thêm từ 10% đến 15% so với trước đây.

Hàng trăm mô hình thực hành bền vững đã được nhân rộng trên diện tích khoảng 800 ha, cùng với đó là 600 ha đang trong quá trình chuyển đổi theo các tiêu chuẩn mới khắt khe hơn. Kết quả bước đầu cho thấy thu nhập của người dân tham gia dự án tăng từ 15% đến 20%, trong khi lượng phát thải ra môi trường giảm khoảng 10%. Việc hình thành các tổ hợp tác và nhóm đồng sở thích cũng tạo ra sự gắn kết chặt chẽ giữa người sản xuất với đơn vị thu mua, qua đó giúp bảo đảm đầu ra ổn định cho hạt cà phê.

Chia sẻ về sự thay đổi này, ông K’Mbai, một nông dân tại xã Quảng Sơn cho biết sau khi tham gia các lớp tập huấn, ông đã biết cách cân đối dinh dưỡng cho cây và lựa chọn mô hình trồng xen cây che bóng phù hợp. Ông K’Mbai tâm sự trước đây gia đình chủ yếu canh tác theo kinh nghiệm nên chi phí tốn kém nhưng hiệu quả không cao. Hiện nay, với 1,5 ha cà phê được canh tác bài bản, gia đình ông không chỉ thoát nghèo mà còn từng bước vươn lên trở thành hộ khá giả tại địa phương.

Dưới góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Văn Chương, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Lâm Đồng cho biết những năm qua, đơn vị đã chuyển giao nhiều dự án cà phê đạt chứng nhận quốc tế như Rainforest Alliance hay Organic đến các vùng trồng trọng điểm. Ông Chương nhấn mạnh việc áp dụng các tiêu chuẩn này đã giúp nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất theo hướng bền vững. Tại các vùng như Nam Ban, Di Linh hay Quảng Phú, người dân hiện đã chuyển hướng sang nâng cao chất lượng hạt cà phê thay vì mở rộng diện tích, qua đó góp phần giảm áp lực trực tiếp lên tài nguyên rừng.