Thách thức từ thực trạng chẩn đoán quá mức

Tại hội thảo "Cập nhật phương pháp điều trị, đánh giá tổn thương do ung thư tuyến giáp và liệu pháp hormone" diễn ra ngày 4/4 tại Hà Nội, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa – Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, ung thư tuyến giáp đang trở thành vấn đề nổi lên trong hệ thống y tế. Theo số liệu từ GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 6.100–6.200 ca mắc mới, trong đó tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao gấp 3–4 lần nam giới.

Đáng chú ý, tốc độ gia tăng số ca mắc tại Việt Nam thuộc nhóm nhanh nhất trong các loại ung thư, đạt khoảng 8,7%/năm. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định sự gia tăng này không hoàn toàn phản ánh diễn biến bệnh lý mà phần lớn do sự phổ biến của các phương tiện chẩn đoán hiện đại như siêu âm, CT, MRI trong khám sức khỏe định kỳ.

TS.BS Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh: "Ung thư tuyến giáp đang trở thành một vấn đề nổi lên trong hệ thống y tế, không phải vì tỷ lệ tử vong cao, mà vì sự gia tăng nhanh chóng về số ca mắc và những thách thức trong quản lý hợp lý. Với ung thư tuyến giáp, không phải là ưu tiên giảm tử vong, mà là ưu tiên quản lý hợp lý, tránh lạm dụng trong chỉ định điều trị".

Thực tế cho thấy, có tới 19–68% dân số có nhân giáp qua siêu âm, nhưng chỉ khoảng 3–7% trong số đó là ác tính. Việc chẩn đoán quá mức dẫn đến tăng số ca sinh thiết và phẫu thuật không cần thiết, gây áp lực lên hệ thống y tế và ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh.

Chiến lược "phát hiện đúng – điều trị đúng"

Trước bối cảnh tỷ lệ điều trị quá mức vẫn còn cao, đặc biệt là với các khối u nhỏ dưới 1cm, Bộ Y tế định hướng thay đổi tư duy quản lý. Chiến lược mới sẽ tập trung vào việc cá thể hóa điều trị theo nguy cơ thay vì áp dụng một công thức chung cho mọi bệnh nhân.

Ông Khoa bày tỏ sự "đau đáu về chỉ định phẫu thuật tuyến giáp" và khẳng định: "Chiến lược đúng không phải là phát hiện càng nhiều càng tốt, mà là phát hiện đúng, điều trị hợp lý, tránh can thiệp không cần thiết".

Cụ thể, ngành Y tế sẽ triển khai các nhóm giải pháp trọng tâm:

Không sàng lọc đại trà: Chỉ thực hiện siêu âm và tầm soát cho nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán: Áp dụng thống nhất phân loại TIRADS trong siêu âm và hệ thống Bethesda trong chọc hút tế bào (FNA) để phân tầng nguy cơ rõ ràng.

Cá thể hóa điều trị: Với nhóm nguy cơ thấp, ưu tiên theo dõi tích cực (active surveillance) thay vì phẫu thuật ngay. Chỉ định phẫu thuật và iod phóng xạ sẽ được thắt chặt, dành cho nhóm nguy cơ trung bình và cao.

Hướng tới quản lý như bệnh mạn tính

Một trong những định hướng quan trọng của Bộ Y tế trong thời gian tới là quản lý ung thư tuyến giáp như một bệnh mạn tính có kiểm soát. Điều này bao gồm việc phát triển hệ thống đa chuyên khoa (MDT) với sự phối hợp chặt chẽ giữa ung bướu, nội tiết, y học hạt nhân và giải phẫu bệnh để đưa ra quyết định điều trị tối ưu nhất.

Về mặt chính sách, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa cho biết Bộ Y tế đang sửa đổi các quy định liên quan đến tỷ lệ tổn thương cơ thể do bệnh lý ung thư tuyến giáp nhằm đảm bảo công bằng trong chi trả bảo hiểm y tế. Đồng thời, việc cải cách thanh toán BHYT cũng sẽ gắn liền với kiểm soát chỉ định dịch vụ y tế, tránh tình trạng lạm dụng xét nghiệm và phẫu thuật.

"Ngành y tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng, từ điều trị sang quản lý bệnh mạn tính, từ can thiệp nhiều sang can thiệp hợp lý, từ số lượng sang chất lượng", Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh khẳng định.

Mục tiêu dài hạn của ngành là chuẩn hóa 100% cơ sở ung bướu áp dụng phân tầng nguy cơ, xây dựng hướng dẫn quốc gia cập nhật theo tiêu chuẩn quốc tế và tăng tỷ lệ quản lý ngoại trú, theo dõi dài hạn cho người bệnh.