Kim ngạch tăng trưởng khả quan giữa những biến động khó lường

Theo số liệu mới nhất từ Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Canada trong 11 tháng đầu năm 2025 đạt gần 38 triệu USD, tăng khoảng 10% so với cùng kỳ năm 2024. Con số này cho thấy dư địa tăng trưởng tại Bắc Mỹ vẫn còn rất lớn đối với các mặt hàng thủy sản của nước ta. Tuy nhiên, bức tranh thị trường không hoàn toàn thuận lợi: các tín hiệu biến động vào cuối năm cho thấy đà tăng có xu hướng chững lại, do Canada là thị trường phát triển với yêu cầu cực kỳ cao về tiêu chuẩn kỹ thuật và tính bền vững trong khai thác hải sản.

Trong cơ cấu các sản phẩm xuất khẩu, thịt hoặc loin cá ngừ đông lạnh cùng cá ngừ đóng hộp tiếp tục là hai nhóm hàng chủ lực, chiếm khoảng 70% và 26% tổng kim ngạch. Điều đáng mừng là xuất khẩu cả hai nhóm mặt hàng này trong 11 tháng đầu năm đều tăng trưởng tốt, cùng đạt khoảng 15% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này phản ánh năng lực cạnh tranh tương đối tốt của cá ngừ Việt Nam về cả chủng loại lẫn giá bán so với các đối thủ trên cùng phân khúc.

Tuy nhiên, tăng trưởng lũy kế chưa phản ánh hết bản chất nhịp độ thị trường trong giai đoạn vừa qua. Quan sát theo từng tháng, xuất khẩu cá ngừ sang Canada liên tục chứng kiến các pha bật tăng rồi giảm nhanh, thể hiện sự không ổn định của các đơn hàng. Đặc biệt, những tháng cuối năm ghi nhận xu hướng sụt giảm rõ rệt, cho thấy áp lực điều chỉnh tồn kho và sự thận trọng của các nhà nhập khẩu Canada trước biến động kinh tế và nhu cầu tiêu dùng.

Về mặt cạnh tranh, Canada là thị trường mở với nguồn cung đa dạng từ nhiều quốc gia. Hiện Thái Lan, Italy và Việt Nam là ba nhà cung cấp cá ngừ lớn nhất. Theo số liệu từ Trung tâm Thương mại Thế giới, Canada nhập khẩu cá ngừ từ hơn 43 quốc gia, với tổng trị giá khoảng 214 triệu USD. Quy mô thị trường lớn cùng nhiều lựa chọn thay thế khiến người mua có quyền mặc cả cao, tạo áp lực cạnh tranh gay gắt. Việc xuất khẩu của Việt Nam tăng trưởng về giá trị nhưng lại gập ghềnh theo từng tháng phản ánh chiến lược mua hàng tối ưu tồn kho theo mùa và phân bổ đơn hàng theo đợt từ phía đối tác, nhằm tận dụng chênh lệch giá và chất lượng dịch vụ.

Giải pháp nâng chuẩn bền vững để bứt phá trong năm mới

Xu hướng tiêu dùng bền vững đang thay đổi sâu sắc cấu trúc thị trường Canada: các sản phẩm có chứng nhận không còn là thị trường ngách mà đang dần trở thành chuẩn mực mua hàng chính thức. Theo báo cáo từ Hội đồng Quản lý Biển, 99,5% khối lượng cá ngừ có nhãn MSC tại Canada được bán dưới dạng đóng hộp. Riêng giai đoạn 2023–2024, các doanh nghiệp thủy sản đã bán gần 94 triệu lon cá ngừ có chứng nhận này. Hiện thị trường Canada có khoảng 81 sản phẩm cá ngừ đóng hộp mang nhãn MSC tại các hệ thống bán lẻ lớn, con số này dự kiến sẽ tiếp tục tăng mạnh trong 2025–2026.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, áp lực chuyển đổi từ việc chỉ đáp ứng đơn hàng đơn thuần sang tuân thủ chuẩn mực thị trường càng rõ rệt. Tại Canada, việc tuân thủ quy định không chỉ dừng lại ở khâu kiểm soát cửa khẩu mà còn là điều kiện tiên quyết để hàng hóa bước chân vào hệ thống phân phối lớn. Cơ quan Kiểm định Thực phẩm Canada áp dụng các quy định rất chặt chẽ về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn đối với mọi sản phẩm thủy sản nhập khẩu. Những yêu cầu này gắn chặt với xu thế tiêu dùng minh bạch, trách nhiệm xã hội và bảo vệ nguồn lợi hải sản bền vững toàn cầu.

Để gia tăng sự hiện diện bền vững, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột cốt lõi: chuẩn hóa vùng nguyên liệu và chuỗi khai thác chế biến theo hướng bền vững để tăng tỷ lệ sản phẩm có chứng nhận MSC; nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc thông qua ứng dụng công nghệ số trong quản lý lô hàng, đáp ứng yêu cầu minh bạch thông tin trên nhãn mác và hồ sơ pháp lý; đa dạng hóa các sản phẩm giá trị gia tăng, đặc biệt nhóm cá ngừ đóng hộp tiện lợi, vốn là nhóm hàng tiêu thụ dẫn đầu tại Canada.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam khuyến nghị rằng bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu vẫn tích cực nhưng đi kèm điều kiện doanh nghiệp phải đồng thời ổn định chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn bền vững. Những đơn vị đi đầu trong việc đầu tư chứng nhận và quản trị rủi ro sẽ có lợi thế cạnh tranh dài hạn. Ngược lại, nếu doanh nghiệp chỉ dựa vào lợi thế giá ngắn hạn mà chậm trễ nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật, nguy cơ thu hẹp thị phần tại Canada là hoàn toàn hiện hữu trước sự vươn lên mạnh mẽ của các đối thủ quốc tế nhạy bén với quy định khắt khe từ cơ quan chức năng bản địa.